ગાંધીજીના વિચારોને જીવનમાં ઉતારી ગ્રામોત્થાન અને રાષ્ટ્રનિર્માણમાં યોગદાન આપીએ: રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રત

રિપોર્ટર

હિતેન્દ્ર ગોસાઈ

અમદાવાદ

ગૂર્જરાત વિદ્યાપીઠ ખાતે ગાંધી જયંતીની ઉજવણી, પુનઃનિર્મિત ‘અસ્મિતા મંદિર’નું લોકાર્પણ અને ખાદી મહોત્સવનો શુભારંભ

રાજ્યસભાના ઉપસભાપતિ હરિવંશ નારાયણસિંહની ઉપસ્થિતિમાં કાર્યક્રમ યોજાયો; સ્વદેશી, સ્વાવલંબન અને ગ્રામ વિકાસના વિચારોને જનઆંદોલન બનાવવાની અપીલ

 

અમદાવાદઃ રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજીની જન્મજયંતી નિમિત્તે ગૂર્જરાત વિદ્યાપીઠ ખાતે વિશેષ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. રાજ્યપાલ અને ગૂર્જરાત વિદ્યાપીઠના કુલાધિપતિ આચાર્ય દેવવ્રતની ગરિમામય ઉપસ્થિતિમાં યોજાયેલા આ કાર્યક્રમમાં રાજ્યસભાના ઉપસભાપતિ હરિવંશ નારાયણસિંહ તેમજ ખાદી, કુટિર તથા ગ્રામોદ્યોગ રાજ્યમંત્રી સ્વરૂપજી ઠાકોર ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

 

આ પ્રસંગે રાજ્યપાલ અને રાજ્યસભાના ઉપસભાપતિના હસ્તે પુનઃનિર્મિત ‘અસ્મિતા મંદિર’નું લોકાર્પણ કરવામાં આવ્યું હતું. સાથે જ રાજ્યપાલના હસ્તે ગુજરાત રાજ્ય ખાદી ગ્રામોદ્યોગ બોર્ડ દ્વારા આયોજિત ખાદી મહોત્સવનો પણ શુભારંભ કરવામાં આવ્યો હતો.

 

કાર્યક્રમ દરમિયાન મહાત્મા ગાંધીજીના વિચારો, ગ્રામસ્વરાજ, સ્વદેશી, ખાદી, સ્વાવલંબન અને રાષ્ટ્રનિર્માણમાં યુવાનોની ભૂમિકા અંગે વિવિધ વક્તાઓએ પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા.

 

ગામડાંના વિકાસથી જ રાષ્ટ્રનો વિકાસ

 

રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતે જણાવ્યું હતું કે મહાત્મા ગાંધીજીનો સંકલ્પ હતો કે ભારતનો વિકાસ ગામડાંમાંથી પસાર થાય. ગૂર્જરાત વિદ્યાપીઠના વિદ્યાર્થીઓ દર વર્ષે અલગ-અલગ સંકલ્પ સાથે ગામડાંમાં જઈ ગ્રામજનો સાથે જોડાઈને વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરે છે.

 

તેમણે જણાવ્યું કે ગત વર્ષે પ્રાકૃતિક કૃષિ મિશનને સંકલ્પ તરીકે અપનાવવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આ વર્ષે પોષણને કેન્દ્રમાં રાખીને આવનારી પેઢી શારીરિક રીતે સ્વસ્થ બને તે માટે લોકોમાં માહિતી અને જાગૃતિ પહોંચાડવાનું કાર્ય હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.

 

રાજ્યપાલે સ્વતંત્ર ભારતના પૂર્વ વડાપ્રધાન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીને પણ સ્મરણાંજલિ અર્પણ કરી હતી. તેમણે શાસ્ત્રીજીના ‘જય જવાન, જય કિસાન’ના સંદેશને યાદ કરતાં જણાવ્યું હતું કે સરહદ પર દેશની રક્ષા કરતો જવાન અને દેશનું પેટ ભરતો ખેડૂત મજબૂત હશે તો જ ભારત મજબૂત બની શકે.

 

તેમણે વિદ્યાર્થીઓને ગાંધીજીના જીવન અને વિચારોને માત્ર સાંભળવા કે વાંચવા પૂરતા ન રાખીને તેને હૃદયપૂર્વક સ્વીકારી જીવનમાં ઉતારવા અનુરોધ કર્યો હતો.

 

શિક્ષણ સાથે માનવીય મૂલ્યો પણ જરૂરી

 

રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતે જણાવ્યું હતું કે ગૂર્જરાત વિદ્યાપીઠનો મુખ્ય ઉદ્દેશ યુવાનોને શિક્ષણ, ટેક્નોલોજી અને આર્થિક ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બનાવવાનો છે. અહિંસા, સત્ય, અસ્તેય, બ્રહ્મચર્ય, અપરિગ્રહ, સંતોષ, તપ અને સ્વાધ્યાય જેવા મૂલ્યો વિશ્વમાં કાયમી શાંતિનો આધાર બની શકે છે.

 

તેમણે કહ્યું કે માત્ર શિક્ષિત હોવું પૂરતું નથી, પરંતુ જીવનમાં સદ્‌મૂલ્યોનું હોવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી સાથે માનવીય મૂલ્યો જોડાશે ત્યારે જ તેનો ઉપયોગ સમાજ અને માનવજાતના કલ્યાણ માટે થઈ શકશે.

 

વિદ્યાર્થીઓને ગામડાંમાં જઈ ગ્રામજનો સાથે સંવાદ કરવા અને તેમના જીવનને વધુ સુખમય બનાવવા માટેના માર્ગો સમજવા તેમણે આહ્વાન કર્યું હતું. ગાંધીજીના ખાદી, ગ્રામોત્થાન, ભારતીય જીવનમૂલ્યો અને ટેક્નિકલ શિક્ષણને એકસાથે જોડીને આવનારી પેઢીને આત્મનિર્ભર બનાવવાની જરૂરિયાત પર પણ તેમણે ભાર મૂક્યો હતો.

 

‘મારું જીવન એ જ મારો સંદેશ’ના ગાંધીજીના વિચારને જીવનમાં ઉતારી સમાજના સર્વાંગી કલ્યાણ માટે કાર્ય કરવાનો સંદેશ તેમણે આપ્યો હતો.

 

આત્મનિર્ભરતા રાષ્ટ્રના સ્વાભિમાન સાથે જોડાયેલી

 

રાજ્યસભાના ઉપસભાપતિ હરિવંશ નારાયણસિંહે મહાત્મા ગાંધીજી અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરતાં જણાવ્યું હતું કે ગૂર્જરાત વિદ્યાપીઠ માત્ર એક શૈક્ષણિક સંસ્થા નથી, પરંતુ ગાંધીજીના સ્વપ્નો, ગ્રામસ્વરાજ, સ્વદેશી અને રાષ્ટ્રનિર્માણના વિચારોની જીવંત વૈચારિક પીઠ છે.

 

તેમણે જણાવ્યું હતું કે વિદ્યાપીઠનો હેતુ માત્ર રોજગારલક્ષી શિક્ષણ આપવાનો નહોતો, પરંતુ ચારિત્ર્યવાન, સેવાભાવી અને રાષ્ટ્રનિર્માણ માટે સમર્પિત નાગરિકો તૈયાર કરવાનો હતો.

 

ગાંધીજી માટે જ્ઞાનની સાથે ચારિત્ર્ય, સત્ય, પવિત્રતા, આત્મશિસ્ત અને સેવા પણ એટલાં જ મહત્વપૂર્ણ હતાં. આજના સોશિયલ મીડિયા યુગમાં ગાંધીજીના પત્રકારત્વના વિચારો પણ પ્રસ્તુત છે. જાહેર જીવન અને સંચારના ક્ષેત્રમાં શબ્દોની પસંદગીમાં સંયમ તથા સત્ય પ્રત્યેની નિષ્ઠા જાળવવી જરૂરી હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું.

 

માતૃભાષા અને ભારતીય જ્ઞાનપરંપરા પ્રત્યે ગાંધીજીના આગ્રહનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે શિક્ષણને ભારતીય ભાષા, સંસ્કૃતિ, કૌશલ્ય અને આધુનિક ટેક્નોલોજી સાથે જોડવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી હતી.

 

ખાદી ગ્રામ્ય અર્થતંત્રનું પ્રતીક

 

હરિવંશ નારાયણસિંહે ખાદીને સ્વદેશી અને સ્વાવલંબનનું પ્રતીક ગણાવતાં જણાવ્યું હતું કે ચરખો માત્ર સૂતર કાંતવાનું સાધન નહોતો, પરંતુ ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર અને ગરીબોના સશક્તિકરણ સાથે જોડાયેલો વિચાર હતો.

 

તેમણે જણાવ્યું હતું કે આજે ‘વોકલ ફોર લોકલ’, ‘લોકલ ટુ ગ્લોબલ’ અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ જેવા પ્રયાસોમાં સ્વદેશીની ભાવના નવા સ્વરૂપે જોવા મળી રહી છે.

 

તેમણે યુવાનોને કૌશલ્યની સાથે જવાબદારીની ભાવના કેળવવા તેમજ સ્થાનિક ઉત્પાદન, સ્ટાર્ટઅપ, સ્વસહાય જૂથો અને ગ્રામ્ય વિકાસમાં યોગદાન આપવા અનુરોધ કર્યો હતો.

 

તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આત્મનિર્ભરતા માત્ર આર્થિક વિચાર નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રના સ્વાભિમાન અને આત્મવિશ્વાસ સાથે જોડાયેલો વિચાર છે.

 

સ્વદેશી અને સ્વાવલંબનને જનઆંદોલન બનાવવાની અપીલ

 

ખાદી, કુટિર તથા ગ્રામોદ્યોગ રાજ્યમંત્રી સ્વરૂપજી ઠાકોરે જણાવ્યું હતું કે મહાત્મા ગાંધીજીના સત્ય, અહિંસા, સ્વદેશી અને સ્વાવલંબનના વિચારો આજે પણ પ્રાસંગિક છે.

 

તેમણે કહ્યું કે ગાંધીજીના વિચારોને જનભાગીદારી અને રાષ્ટ્રનિર્માણ સાથે જોડીને આત્મનિર્ભરતાના સંકલ્પને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે.

 

ગાંધીજી માટે ખાદી માત્ર વસ્ત્ર નહોતું, પરંતુ સ્વદેશી, સ્વાવલંબન, શ્રમનું ગૌરવ અને ગ્રામ્ય અર્થતંત્રની મજબૂતીનું પ્રતીક હતું. ખાદી ખરીદવી એટલે સ્થાનિક કારીગરો, વણકરો અને શ્રમિકોના પરિશ્રમનું સન્માન કરી તેમના રોજગારને પ્રોત્સાહન આપવું.

 

તેમણે લોકોને ખાદી અપનાવવા, સ્થાનિક ઉત્પાદનો અને હસ્તકલા-કારીગરોને પ્રોત્સાહન આપવા તેમજ ‘હર ઘર સ્વદેશી, ઘર ઘર સ્વદેશી’ના સંકલ્પને સાકાર કરવા અપીલ કરી હતી.

 

ગાંધીવિચારો સાથે વિદ્યાર્થીઓનું ઘડતર

 

ગૂર્જરાત વિદ્યાપીઠના કુલપતિ ડૉ. હર્ષદ પટેલે જણાવ્યું હતું કે મહાત્મા ગાંધીજીના સત્ય, અહિંસા, સ્વાવલંબન અને નાગરિક કર્તવ્યના સિદ્ધાંતો આજે પણ સમગ્ર વિશ્વ માટે પ્રેરણારૂપ છે.

 

ગાંધીજીના વિચારોને શિક્ષણ સાથે સાંકળી વિદ્યાર્થીઓમાં સંકલ્પશક્તિ, જવાબદારી અને રાષ્ટ્રભાવના વિકસાવવી એ ગૂર્જરાત વિદ્યાપીઠની મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું.

 

તેમણે કહ્યું કે ગાંધીજીના મૂલ્યો અને રાષ્ટ્રીય શિક્ષણની ભાવનાના આધારે વિદ્યાર્થીઓનું ઘડતર થાય તો તેઓ સમાજ અને રાષ્ટ્રના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી શકે છે.

 

અસ્મિતા મંદિરનું પુનઃલોકાર્પણ

 

ગાંધી જયંતી નિમિત્તે વિદ્યાપીઠ ખાતે ખાદી મહોત્સવ ઉપરાંત ચિત્ર પ્રદર્શન, યુવા ભારતી યુવક મહોત્સવ સહિત વિવિધ કાર્યક્રમોનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.

 

પુનઃનિર્મિત ‘અસ્મિતા મંદિર’ આદિવાસી સંસ્કૃતિના સંવર્ધન અને તેના દર્શન માટેનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર છે. વિવિધ ડાયોરામાના સંવર્ધન અને નવીનીકરણનું કાર્ય પૂર્ણ થયા બાદ અસ્મિતા મંદિરને ફરીથી લોકો માટે ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું છે.

 

અહીં ભારતીય સંસ્કૃતિ સંગ્રહાલય પણ ગોઠવવામાં આવ્યું છે. આ સંગ્રહાલયના માધ્યમથી ભારતીય સંસ્કૃતિ અને તેની વિવિધ પરંપરાઓને લોકો સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવશે.

 

ખાદી મહોત્સવનો શુભારંભ

 

ગૂર્જરાત વિદ્યાપીઠ પરિસરમાં 2થી 7 ઑક્ટોબર, 2026 દરમિયાન ખાદી મહોત્સવનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. મહોત્સવનો ઉદ્દેશ મહાત્મા ગાંધીજીના ખાદી, સ્વદેશી અને સ્વાવલંબનના વિચારોને જનમાનસ સુધી પહોંચાડવાનો છે.

 

આ પ્રસંગે રાજ્યપાલના હસ્તે ગ્રામજીવન યાત્રાના પ્રતિકનું વિમોચન કરવામાં આવ્યું હતું. સ્વચ્છતા ક્ષેત્રે ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી બદલ પ્રો. ડાયાભાઈ પટેલને એવોર્ડ આપી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

 

કાર્યક્રમમાં ગૂર્જરાત વિદ્યાપીઠ મંડળના ટ્રસ્ટીઓ ભૂપેન્દ્રસિંહ ચુડાસમા, આયશાબહેન પટેલ, ડૉ. કનૈયાલાલ નાયક, સુરેશભાઈ રામાનુજ, કુલસચિવ ડૉ. હિમાંશુભાઈ પટેલ સહિત પ્રાધ્યાપકો અને મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાપીઠના વિદ્યાર્થીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

 

ગાંધી જયંતીના આ કાર્યક્રમ દ્વારા ગાંધીજીના વિચારોને માત્ર સ્મરણમાં રાખવા કરતાં તેને શિક્ષણ, ગ્રામ વિકાસ, સ્વદેશી, સ્વાવલંબન અને રાષ્ટ્રનિર્માણની દિશામાં વ્યવહારમાં ઉતારવાનો સંદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.