નવી દિલ્હી | 10 ઑક્ટોબર, 2026 |
મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ સાથે કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) દ્વારા દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે જાહેર કરવામાં આવેલા વિરોધ પ્રદર્શનને લઈને શનિવારે રાજધાનીમાં ભારે રાજકીય ગરમાવો જોવા મળ્યો હતો. પોલીસ દ્વારા પ્રદર્શનની મંજૂરી ન આપવી, જંતર-મંતર અને મધ્ય દિલ્હીના અનેક વિસ્તારોમાં કડક સુરક્ષા વ્યવસ્થા, રસ્તાઓ પર બેરિકેડિંગ અને મોટી સંખ્યામાં લોકોની અટકાયતને કારણે આંદોલન રાષ્ટ્રીય રાજકીય ચર્ચાનો વિષય બન્યું હતું.
આંદોલનનો મુખ્ય મુદ્દો મતદાર યાદીઓની ખાસ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા એટલે કે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) અંગે ઊભા થયેલા સવાલો અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા હતો. CJP તથા અન્ય વિરોધ પ્રદર્શનકારીઓએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ કરી હતી. બીજી તરફ, વહીવટી તંત્રે કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે વ્યાપક બંદોબસ્ત ગોઠવ્યો હતો.
દિવસભર ચાલેલી કાર્યવાહી દરમિયાન CJPના સ્થાપક અભિજીત દીપકે સહિતના આગેવાનો, અન્ય રાજકીય પક્ષોના નેતાઓ, વિદ્યાર્થી કાર્યકરો અને પ્રદર્શનને આવરી લેતા કેટલાક પત્રકારો પણ અટકાયતની કાર્યવાહીમાં આવ્યા હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા. ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ અને રોઇટર્સના અહેવાલો અનુસાર, દિલ્હીમાં અટકાયતનો આંકડો હજારોમાં પહોંચ્યો હતો. જોકે, અલગ-અલગ અહેવાલોમાં નોંધાયેલા આંકડા અને સમયગાળો અલગ હોવાથી અંતિમ સત્તાવાર કુલ સંખ્યા અંગે સાવચેતી જરૂરી છે.
કોકરોચ જનતા પાર્ટી દ્વારા 10 ઑક્ટોબરના રોજ સવારે જંતર-મંતર ખાતે વિરોધ પ્રદર્શન યોજવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. આ કાર્યક્રમમાં મોટી સંખ્યામાં યુવાનો, કાર્યકરો અને ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે સવાલ ઉઠાવતા નાગરિકો જોડાય તેવી શક્યતા હતી. પ્રદર્શનકારીઓની મુખ્ય માંગ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારનું રાજીનામું લેવાની હતી.
દિલ્હી પોલીસે પ્રસ્તાવિત પ્રદર્શન માટે મંજૂરી આપી નહોતી. ત્યારબાદ નવી દિલ્હીના વિવિધ વિસ્તારોમાં સુરક્ષા વધારી દેવામાં આવી હતી. જંતર-મંતર તરફ જતા માર્ગો પર બેરિકેડ્સ મૂકવામાં આવ્યા, વાહનોની તપાસ હાથ ધરવામાં આવી અને પોલીસ તથા અર્ધલશ્કરી દળોને સંવેદનશીલ સ્થળોએ તહેનાત કરવામાં આવ્યા હતા.
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, રાજધાનીમાં અંદાજે 25,000 સુરક્ષાકર્મીઓની તહેનાતી અને મેટ્રોના આશરે 45 સ્ટેશનો પર પ્રવેશ-નિકાસના નિયંત્રણો સહિતનાં પગલાં લેવામાં આવ્યાં હતાં. મધ્ય દિલ્હીના કેટલાક વિસ્તારોમાં મોબાઇલ ઇન્ટરનેટ સેવાઓ પર પણ નિયંત્રણ મૂકવામાં આવ્યું હતું. જોકે, સુરક્ષા વ્યવસ્થાના આ આંકડા અને નિયંત્રણોનો વિસ્તાર અલગ-અલગ અહેવાલોમાં જુદી રીતે રજૂ થયો હતો.
આ રીતે, દિવસની શરૂઆતથી જ દિલ્હીમાં બે અલગ દૃષ્ટિકોણ વચ્ચે ટકરાવ જોવા મળ્યો હતો—એક તરફ કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાની વહીવટી દલીલ અને બીજી તરફ ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે જવાબદારી નક્કી કરવાની પ્રદર્શનકારીઓની માંગ.
આંદોલનના સૌથી નોંધપાત્ર ઘટનાક્રમોમાં CJPના સ્થાપક અભિજીત દીપકે તથા પક્ષના વરિષ્ઠ આગેવાનો સૌરવ દાસ અને આશુતોષ રંકાની અટકાયતનો સમાવેશ થાય છે. આ ત્રણેય આગેવાનો મુંબઈથી દિલ્હી પહોંચેલી ફ્લાઇટમાંથી જ તેમની અટકાયત કરવામાં આવી હતી અટકાયતથી આંદોલનના આયોજકો અને સમર્થકોમાં ભારે ચર્ચા જાગી હતી. અભિજીત દીપકે વિમાનમાં પોલીસ અધિકારીઓ સાથેની વાતચીત દરમિયાન પોતાને અટકાયત માટે તૈયાર હોવાનું જણાવ્યું હોવાના દૃશ્યો પણ પ્રસારિત થયા હતા.
CJP તરફથી આ કાર્યવાહીનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો અને આગેવાનોને ક્યાં રાખવામાં આવ્યા છે તે અંગે માહિતી ન મળતી હોવાની ફરિયાદ પણ કરવામાં આવી હતી. પક્ષે પોતાના નેતાઓની મુક્તિની માંગ સાથે આંદોલન ચાલુ રાખવાની જાહેરાત કરી હતી.
અભિજીત દીપકેની અટકાયત સાથે જોડાયેલી એક કરુણ ઘટના પણ અહેવાલોમાં સામે આવી હતી. તેમના પરિવાર તરફથી તેમની દાદીના અવસાનના સમાચાર મળ્યા હોવાની વાત પક્ષે જણાવી હતી. CJPએ આ પરિસ્થિતિમાં આગેવાનને પરિવાર પાસે જવાની મંજૂરી અને તેમની સ્થિતિ અંગે સ્પષ્ટ માહિતી આપવાની માંગ કરી હતી. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, પોલીસ તરફથી દીપકેને તેમના પરિવારના સભ્યના અવસાનની જાણ કરવામાં આવી હતી અને અંતિમવિધિ માટે ઘરે જવા સહાય આપવાની વાત પણ કહેવામાં આવી હતી.
દિવસભર પોલીસ દ્વારા વિવિધ વિસ્તારોમાંથી પ્રદર્શનકારીઓને અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલો આવતા રહ્યા હતા. ગૃહ મંત્રાલયના એક અધિકારીને ટાંકીને દિલ્હીમાં ૩,000થી વધુ લોકોની અટકાયતનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
ઘણા લોકોને જંતર-મંતર સુધી પહોંચતા પહેલાં જ અટકાવવામાં આવ્યા હતા. પોલીસ તેમને બસો અને વાનમાં બેસાડીને અન્ય સ્થળોએ લઈ ગઈ હોવાના અહેવાલો છે. કેટલાક લોકોને સ્ટેડિયમ તથા કામચલાઉ અટકાયત કેન્દ્રોમાં રાખવામાં આવ્યા હોવાનો પણ ઉલ્લેખ થયો હતો.
આ કાર્યવાહી માત્ર જંતર-મંતર પૂરતી મર્યાદિત નહોતી. કનોટ પ્લેસ, મિન્ટો બ્રિજ, આકાશવાણી ભવનની આસપાસના વિસ્તારો અને અન્ય માર્ગો પર પણ પ્રદર્શનકારીઓને અટકાવવામાં આવ્યા હતા. કેટલાક કાર્યકરોએ પોલીસની હાજરી વચ્ચે સૂત્રોચ્ચાર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જ્યારે કેટલાકે નજીકના ધાર્મિક સ્થળોમાં આશરો લેવાનો પ્રયાસ કર્યો હોવાના અહેવાલો પણ પ્રકાશિત થયા હતા.
આ આંદોલન દરમિયાન સૌથી વધુ ચર્ચા વિપક્ષી રાજકીય નેતાઓની અટકાયતને લઈને થઈ હતી. વિવિધ સમાચાર અહેવાલો અનુસાર, પશ્ચિમ બંગાળનાં મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જી, દિલ્હીના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અરવિંદ કેજરીવાલ અને કેરળના મુખ્યમંત્રી રહી ચૂકેલા પી. વિજયન પણ વિરોધ પ્રદર્શન સાથે જોડાવા અથવા તેને સમર્થન આપવા સંબંધિત ઘટનાક્રમમાં પોલીસની અટકાયતની કાર્યવાહીમાં આવ્યા હતા.
જંતર-મંતરનો મુખ્ય કાર્યક્રમ પોલીસ દ્વારા રોકવામાં આવતાં વિરોધ પ્રદર્શન દિલ્હીના અન્ય વિસ્તારોમાં ફેલાયું હતું. કેટલાક વિદ્યાર્થી સંગઠનો અને યુવા કાર્યકરોએ નાના જૂથોમાં ભેગા થઈને વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. ઓલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશન (AISA)નાં પ્રમુખ નેહા બોરા અને અન્ય વિદ્યાર્થી કાર્યકરોએ INA વિસ્તારથી કૂચ શરૂ કરી હતી. ત્યારબાદ વિરોધકારીઓએ દિલ્હી હાટ સહિતના વિસ્તારો તરફ આગળ વધવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ દરમિયાન પોલીસ દ્વારા કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી અને આશરે 200 લોકોને અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હતા.
વિદ્યાર્થી કાર્યકરોનો વિરોધ SIR પ્રક્રિયા રદ કરવાની તથા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ સાથે જોડાયેલો હતો. પોલીસની કડક સુરક્ષા વ્યવસ્થાને કારણે આંદોલનકારીઓએ એક જ સ્થળે વિશાળ સભા કરવાને બદલે જુદા-જુદા વિસ્તારોમાં નાના જૂથો દ્વારા વિરોધ નોંધાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
દિલ્હીના સફદરજંગ ફ્લાયઓવર, કનોટ પ્લેસ, સંસદ માર્ગ, ગોલે માર્કેટ અને રાજઘાટ સહિતના વિસ્તારોમાં પણ વિરોધ પ્રદર્શન અને પોલીસ કાર્યવાહી અંગેના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા. કેટલાક સ્થળોએ પ્રદર્શનકારીઓ અને પોલીસ વચ્ચે તણાવ સર્જાયો હતો. લાઠીચાર્જની કાર્યવાહી થયાનો પણ અહેવાલ પ્રકાશિત થયો હતો.
વિરોધ પ્રદર્શનને પગલે દિલ્હીમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થાની અસર સામાન્ય નાગરિકોના દૈનિક જીવન પર પણ પડી હતી. જંતર-મંતર, કનોટ પ્લેસ, સંસદ માર્ગ, જનપથ અને અન્ય માર્ગો પર બેરિકેડિંગ તથા ટ્રાફિક ડાયવર્ઝન કરવામાં આવ્યા હતા.
દિલ્હી મેટ્રોના આશરે 45 સ્ટેશનો પર પ્રવેશ અને બહાર નીકળવા અંગે નિયંત્રણો લાગુ કરવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા. રેલવે વ્યવહાર અંગેના અહેવાલોમાં પણ 250થી વધુ ટ્રેનો રદ અથવા વિલંબિત થવાની વિગતો પ્રકાશિત થઈ હતી. તેમાં સ્થાનિક તથા લાંબા અંતરની ટ્રેનોનો સમાવેશ થતો હોવાનું જણાવાયું હતું. આ સંખ્યા ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાનની સ્થિતિ દર્શાવે છે; તમામ ટ્રેનો આખો દિવસ બંધ રહી હતી એવો અર્થ કરવો યોગ્ય નથી.
દિવસભરની પોલીસ કાર્યવાહી છતાં CJP તરફથી આંદોલન ચાલુ રાખવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. પક્ષના નેતા અજિંક્ય શિંદેએ અહેવાલો અનુસાર જણાવ્યું હતું કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ પૂરી ન થાય ત્યાં સુધી વિરોધ ચાલુ રાખવામાં આવશે.
દિલ્હીની આ ઘટના દેશની રાજકીય વ્યવસ્થાની સામે એક મહત્વનો પ્રશ્ન મૂકે છે: ચૂંટણીની વિશ્વસનીયતા અંગે ઊઠતા સવાલોનો જવાબ પારદર્શક તપાસ અને જાહેર સ્પષ્ટતા દ્વારા કેવી રીતે આપવામાં આવશે, અને સાથે જ લોકશાહી વિરોધ તથા જાહેર વ્યવસ્થા વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન કેવી રીતે જાળવવામાં આવશે?
