સૌરાષ્ટ્રમાં વરસાદ ખેંચાતા હવે પાણીની ચિંતા વધી રહી છે. ચોમાસાની વિદાય નજીક છે ત્યારે અનેક ડેમોમાં જળસંગ્રહ ઝડપથી ઘટી રહ્યો છે અને કેટલાક જળાશયો લગભગ ખાલી થઈ ગયા છે. સિંચાઈ વિભાગના આંકડા મુજબ સૌરાષ્ટ્રના 85 ડેમોમાંથી 45 ડેમમાં માત્ર 2થી 20 ટકા જેટલું પાણી બચ્યું છે. રાજકોટના 11 ડેમ સહિત જામનગર અને દેવભૂમિ દ્વારકાના જળાશયોની સ્થિતિ ખાસ ચિંતાજનક છે.જો આગામી દિવસોમાં સારો અને વ્યાપક વરસાદ નહીં પડે તો તેની અસર માત્ર સિંચાઈ પૂરતી નહીં રહે. પીવાના પાણીની સાથે ખેતી અને પશુપાલન માટે પણ આગામી ઉનાળામાં મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે. હાલ સરકાર પણ પાણીના વ્યવસ્થાપન માટે સૌની યોજના અને નર્મદાના પાણીનો સહારો લઈ રહી છે.
સૌરાષ્ટ્રમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી નોંધપાત્ર વરસાદ ન પડતાં ડેમોમાં પાણીનો સંગ્રહ સતત ઘટી રહ્યો છે. 85 પૈકી 45 ડેમ એવા છે જ્યાં હવે માત્ર 2થી 20 ટકા જેટલું જ પાણી બચ્યું છે. કેટલાક જળાશયો સંપૂર્ણ ખાલી થઈ ગયા છે તો કેટલાકમાં તળિયું દેખાવા લાગ્યું છે.આ સ્થિતિને કારણે પીવાના પાણીની સાથે ખેતી અને પશુપાલન માટે પણ આગામી સમય પડકારજનક બની શકે છે. ખાસ કરીને વરસાદ આધારિત વિસ્તારોમાં ડેમોમાં પૂરતો જળસંગ્રહ ન રહે તો ઉનાળાની શરૂઆતથી જ પાણીની વ્યવસ્થા કરવી મુશ્કેલ બની શકે છે.
રાજકોટ જિલ્લામાં પણ જળસંગ્રહની સ્થિતિ સારી નથી. જિલ્લામાં આવેલા 27 ડેમોમાંથી 11 ડેમમાં માત્ર 1.79 ટકાથી 20 ટકા સુધીનો જળસંગ્રહ બચ્યો છે. ભાદર, ડોંકી, ગોંડલી, વાછપરી, વેરી, મોતીસર, છાપરવાડી-1, છાપરવાડી-2, ઈશ્વરીયા, કરમાળ અને કર્ણુકી ડેમમાં પાણીનું સ્તર સતત ઘટી રહ્યું છે.જો હવે વરસાદની આવક ન થાય તો આમાંથી કેટલાક ડેમો પણ આગામી સમયમાં લગભગ ખાલી થઈ શકે છે. રાજકોટ માટે આ સ્થિતિ વધુ મહત્વની છે કારણ કે શહેર અને આસપાસના વિસ્તારોની પાણીની જરૂરિયાત માટે સ્થાનિક જળાશયો પર મોટો આધાર રહે છે.
રાજકોટ શહેરને હાલ સૌની યોજના હેઠળ નર્મદાના પાણીથી રાહત મળી રહી છે. થોડા સમય પહેલાં આજી-1 ડેમમાં નર્મદાનું પાણી છોડવામાં આવ્યું હતું અને હવે ન્યારી-1 ડેમમાં પણ નર્મદાનું પાણી પહોંચાડવાની કામગીરી ચાલી રહી છે. છેલ્લા પખવાડિયાથી વધુ સમયથી ન્યારી-1માં નર્મદાનું પાણી ઠાલવવામાં આવી રહ્યું છે.સ્થાનિક ડેમોમાં પૂરતો સંગ્રહ ન હોવાથી સૌની યોજના રાજકોટ માટે મહત્વની બની છે. જો નર્મદાના પાણીનો આ સહારો ન હોત તો શહેરની પાણી પુરવઠાની સ્થિતિ વધુ મુશ્કેલ બની શકે તેમ હતી. જોકે લાંબા ગાળે સ્થાનિક ડેમોમાં પાણી ભરાય તે માટે સારો વરસાદ જરૂરી રહેશે.
જામનગર જિલ્લામાં સ્થિતિ વધુ ગંભીર જોવા મળી રહી છે. જિલ્લાના 21 ડેમમાંથી 20 ડેમમાં માત્ર 0.04થી 14 ટકા સુધીનો જળસંગ્રહ બચ્યો છે. ફુલઝર-2 અને રૂપાવટી ડેમ તો સંપૂર્ણપણે સૂકાઈ ગયા છે. સમગ્ર જિલ્લામાં સરેરાશ માત્ર 8.35 ટકા પાણી ઉપલબ્ધ હોવાનું સામે આવ્યું છે.આ સ્થિતિને જોતા જામનગર માટે આગામી મહિનાઓમાં પીવાના અને સિંચાઈના પાણીનું આયોજન મહત્વનું બની ગયું છે. રાજ્ય સરકારે પણ ઓછી વરસાદી સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને જામનગર અને દેવભૂમિ દ્વારકા માટે સૌની યોજના મારફતે પાણી પહોંચાડવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં પાણીની સ્થિતિ સૌરાષ્ટ્રમાં સૌથી વધુ ચિંતાજનક વિસ્તારોમાં સામેલ છે. જિલ્લાના તમામ 12 ડેમોમાં સરેરાશ માત્ર 0.75 ટકા જળસંગ્રહ બચ્યો છે. બે ડેમ સંપૂર્ણ ખાલી થઈ ગયા છે જ્યારે બાકીના ડેમોમાં પણ નામમાત્ર પાણી રહ્યું છે.મોરબીમાં ડેમી-1માં 7.46 ટકા અને ડેમી-3માં માત્ર 2.89 ટકા પાણી બચ્યું છે. સુરેન્દ્રનગરના ધારી ડેમમાં 8.31 ટકા જળસંગ્રહ છે. બીજી તરફ પોરબંદરનો સોરઠી ડેમ પણ સંપૂર્ણ ખાલી થઈ ગયો છે. આ આંકડા સૌરાષ્ટ્રના પશ્ચિમ વિસ્તારમાં પાણીની ગંભીર સ્થિતિ દર્શાવે છે.
હાલ સૌરાષ્ટ્ર માટે સૌથી મોટી આશા વરસાદ પર ટકી છે. જો આગામી દિવસોમાં સાર્વત્રિક અને સારો વરસાદ થાય તો ડેમોમાં પાણીની આવક વધી શકે છે. પરંતુ વરસાદની ખેંચ યથાવત રહેશે તો પીવાના પાણીની સાથે ખેતી અને પશુપાલન પર પણ તેની સીધી અસર પડી શકે છે.હાલ રાજ્ય સરકાર પણ પાણીના સંચાલન માટે વધારાના પગલાં લઈ રહી છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં દેવભૂમિ દ્વારકા અને જામનગર માટે સૌની યોજના મારફતે વધારાનું પાણી આપવાનો નિર્ણય લેવાયો છે અને પીવાના પાણીને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે.
