ફ્રાન્સમાં શમોંડા વાયરસથી એક માનવ સંક્રમિત થવાનો પહેલો મામલો સામે આવ્યા બાદ આ વાયરસને લઈને વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતા વધી ગઈ છે. ફ્રાન્સમાં જે દર્દીમાં આ સંક્રમણની પુષ્ટિ થઈ હતી, તેની રોગપ્રતિકારક શક્તિ એટલે કે ઇમ્યુનિટી અત્યંત નબળી હતી. ઓક્ટોબર મહિનાની શરૂઆતમાં આ દર્દીનું અવસાન થયું હતું. આ ઘટનાએ ખાસ કરીને એવા દેશોમાં પ્રાણીઓમાંથી મનુષ્યોમાં ફેલાતા સંક્રમણો પર તીક્ષ્ણ નજર રાખવાની જરૂરિયાતને ઉજાગર કરી છે, જ્યાં પશુઓની વસ્તી ખૂબ જ વિશાળ પ્રમાણમાં છે. ભારત પણ આ જ પ્રકારના દેશોની યાદીમાં સામેલ છે.
જોકે, ફ્રાન્સમાં સામે આવેલા આ કિસ્સાની પરિસ્થિતિઓની હજુ સુધી ઊંડાણપૂર્વક તપાસ ચાલી રહી છે. નિષ્ણાતોનું એવું કહેવું છે કે આ મામલો પશુઓમાં થતા સંક્રમણો પર નજર રાખવા, રોગ ફેલાવનારા જીવાતો અથવા કીટકોની ઓળખ કરવા તેમજ મનુષ્યો અને પ્રાણીઓમાં બીમારીના અસામાન્ય પ્રવાહોની તપાસ કરવાની અનિવાર્ય આવશ્યકતા દર્શાવે છે. ભારતમાં દુનિયાની સૌથી મોટી પશુધન વસ્તી પૈકીની એક વસ્તી મોજૂદ છે અને અહીં અનેક પ્રકારના લોહી ચૂસનારા કીટકો પણ મોટી સંખ્યામાં જોવા મળે છે. આ કીટકોમાં ક્યુલિકોઈડ્સ મિજ પણ સામેલ છે, જે પશુઓમાં અનેક પ્રકારના રોગો ફેલાવવા માટે જાણીતા છે. તેમ છતાં, ભારતમાં આ કીટકોની ઉપસ્થિતિ અને પશુધનની વિશાળ સંખ્યાને માત્ર પોતાનાથી શમોંડા વાયરસના સંક્રમણનો સીધો ખતરો સાબિત માની શકાય નહીં.
ભારતનું પશુપાલન ક્ષેત્ર દેશના લાખો પરિવારોની આજીવિકા સાથે સીધી રીતે જોડાયેલું છે. ડેરી ઉદ્યોગ, માંસનો વેપાર અને તેની સાથે જોડાયેલા કૃષિ વ્યવસાયમાં પશુઓની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ જ કારણે પશુઓમાં થતી બીમારીઓ પર સતત નજર રાખવી માત્ર કૃષિ ઉત્પાદન માટે જ આવશ્યક નથી, પરંતુ તેનાથી એવા સંક્રમણોનો સમયસર પતો પણ લગાવી શકાય છે, જે માનવ સ્વાસ્થ્ય પર વિપરીત અસર કરી શકે છે. વર્ષ 2019માં હાથ ધરી દેવાયેલી 20મી પશુઓની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતમાં અંદાજે 53.58 કરોડ પશુધન મોજૂદ હતા. જેમાં આશરે 19.25 કરોડ ગાય-બળદ, 10.99 કરોડ ભેંસો, 7.43 કરોડ ઘેટાં અને 14.89 કરોડ બકરીઓનો સમાવેશ થાય છે.
આરોગ્ય નિષ્ણાતો આ આંકડાઓને ધ્યાનમાં રાખીને જણાવે છે કે વેટરનરી અધિકારીઓ સામે જૂના અને નવા સંક્રમણો પર દેખરેખ રાખવાનું ખૂબ જ મોટું ઉત્તરદાયિત્વ છે. જોકે, તેમણે એ વાત પણ સ્પષ્ટ કરી હતી કે માત્ર પશુઓની સંખ્યા વધારે હોવાને કારણે શમોંડા વાયરસનો ખતરો વધેલો છે તેમ માની શકાય નહીં. ફ્રાન્સમાં સામે આવેલા પ્રકરણથી આ બાબત ચોક્કસપણે સામે આવે છે કે પ્રાણીઓમાં ફેલાતી બીમારીના અસામાન્ય પેટર્નની તપાસ કરવી અનિવાર્ય છે. આ સાથે એ પણ ચકાસવું પડશે કે પશુઓમાં ફેલાતા સંક્રમણ, રોગ ફેલાવનારા કીટકો અને મનુષ્યોમાં થતી બીમારીઓ વચ્ચે કોઈ પરસ્પર સંબંધ છે કે કેમ.
