શાળાના પરિસરમાં અનધિકૃત પ્રવેશ અને ફોટોગ્રાફી-વીડિયોગ્રાફી પર નિયંત્રણ; પરિપત્રમાં POCSO સહિતના કાયદાઓ હેઠળ કાર્યવાહીનો ઉલ્લેખ
વાત્સલ્યમ્ સમાચાર | ગાંધીનગર
ગુજરાતની સરકારી શાળાઓમાં પ્રવેશ, ફોટોગ્રાફી અને વીડિયોગ્રાફીને લઈને રાજ્યના શિક્ષણ વિભાગે મહત્વપૂર્ણ સૂચનાઓ જાહેર કરી છે. શાળાના પરિસરમાં અનધિકૃત વ્યક્તિઓની અવરજવર રોકવા તથા વિદ્યાર્થીઓ અને કર્મચારીઓની સુરક્ષા, ગોપનીયતા અને ગૌરવ જાળવવાના હેતુથી બહાર પાડવામાં આવેલા પરિપત્રને પગલે શાળાઓમાં રીલ અને વીડિયો બનાવવાના મુદ્દે ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
ગુજરાત સરકારના શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા 21 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ મંજૂર કરવામાં આવેલા પરિપત્રમાં શાળાના આચાર્ય અથવા સંસ્થાના વડાની પૂર્વ લેખિત મંજૂરી વિના શાળામાં પ્રવેશવા તથા વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અને શાળાની પ્રવૃત્તિઓનું ફોટોગ્રાફી, વીડિયોગ્રાફી, ઇન્ટરવ્યૂ, ઑડિયો રેકોર્ડિંગ કે લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ કરવા અંગે નિયંત્રણો દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
પરિપત્રની વિગતો:
- વિભાગ: ગુજરાત સરકાર, શિક્ષણ વિભાગ
- પરિપત્ર ક્રમાંક: ED/Misc/e-file/3/2026/6353/CHH
- પત્ર ક્રમાંક: ED/0153/10/2026
- મંજૂરીની તારીખ: 21-10-2026
- વિષય: શાળા પરિસરમાં અનધિકૃત વ્યક્તિઓની અવરજવર પર પ્રતિબંધ લગાવવા બાબત
મંજૂરી વિના ફોટોગ્રાફી અને વીડિયોગ્રાફી નહીં
પરિપત્રના મુદ્દા નંબર 4 મુજબ, આચાર્યની પૂર્વ લેખિત મંજૂરી વિના વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અથવા શાળાની પ્રવૃત્તિઓનું ફોટોગ્રાફી, વીડિયોગ્રાફી, ઇન્ટરવ્યૂ, ઑડિયો રેકોર્ડિંગ કે લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ કરી શકાશે નહીં. આવી પ્રવૃત્તિઓ કાયદેસર હેતુસર જ મંજૂર કરી શકાશે.
આ ઉપરાંત, મુદ્દા નંબર 1 મુજબ બહારની વ્યક્તિએ શાળામાં પ્રવેશવા માટે આચાર્ય અથવા સંસ્થાના વડાની પૂર્વ લેખિત મંજૂરી લેવાની રહેશે. મુલાકાતીઓએ પ્રવેશ પહેલાં મુલાકાતી રજિસ્ટરમાં પોતાની વિગતો નોંધાવવાની રહેશે.
પરિપત્રમાં વર્ગખંડ, પ્રયોગશાળા, પુસ્તકાલય, છાત્રાલય, રમતના મેદાન, શૌચાલય અથવા વિદ્યાર્થીઓની પ્રવૃત્તિઓ ચાલતી હોય તેવા વિસ્તારોમાં પ્રવેશ માટે પણ નિર્ધારિત મંજૂરી અને અધિકૃત વ્યક્તિની સાથે રહેવાની શરતોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
વિદ્યાર્થીઓની ઓળખ અને ગોપનીયતા જાળવવા સૂચના
પરિપત્રના મુદ્દા નંબર 5 અને 8માં વિદ્યાર્થીઓના ફોટા, વીડિયો અને વ્યક્તિગત માહિતીના સંગ્રહ, પ્રકાશન તથા પ્રસારણ અંગે ગોપનીયતા જાળવવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આચાર્યની પૂર્વ લેખિત મંજૂરી વિના મુલાકાતી વ્યક્તિ બાળકની વ્યક્તિગત માહિતી એકત્રિત કરી શકશે નહીં કે તેની ઓળખ અથવા તસવીર પ્રકાશિત કરી શકશે નહીં, ખાસ કરીને જ્યાં બાળકના શ્રેષ્ઠ હિત, સુરક્ષા, ગૌરવ અથવા ગોપનીયતાને અસર થવાની શક્યતા હોય.
આ સૂચનાઓનો હેતુ શાળામાં અભ્યાસ કરતા બાળકો માટે સુરક્ષિત અને બાળમૈત્રીપૂર્ણ વાતાવરણ જાળવવાનો હોવાનું પરિપત્રમાં જણાવાયું છે.
નિયમોનો ભંગ થાય તો પોલીસને જાણ કરવાની જોગવાઈ
પરિપત્રના મુદ્દા નંબર 6 મુજબ, કોઈ વ્યક્તિ પરવાનગી વિના શાળામાં પ્રવેશ કરે, શાળા પરિસર છોડવાનો ઇનકાર કરે, અનધિકૃત ફોટોગ્રાફી કે વીડિયોગ્રાફી કરવાનો પ્રયાસ કરે અથવા શાળાની કામગીરીમાં અવરોધ ઊભો કરે, તો આચાર્યએ તાત્કાલિક સ્થાનિક પોલીસ તથા સંબંધિત શિક્ષણ અધિકારીને જાણ કરવાની રહેશે. ત્યારબાદ લાગુ પડતા કાયદા હેઠળ જરૂરી કાર્યવાહી કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.
મુદ્દા નંબર 9માં ભારતીય ન્યાય સંહિતા, 2023, બાળકોને જાતીય ગુનાઓથી રક્ષણ આપતો POCSO અધિનિયમ, 2012, કિશોર ન્યાય અધિનિયમ, 2015 અને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી અધિનિયમ, 2000 સહિતના લાગુ પડતા કાયદાઓ હેઠળ કેસના તથ્યો અને સંજોગો અનુસાર કાર્યવાહી શરૂ કરી શકવાની જોગવાઈનો ઉલ્લેખ છે.
શું સરકારી શાળાની ખરાબ હાલત દર્શાવતી રીલ બનાવવા બદલ POCSO લાગુ પડશે?
આ મુદ્દે ખાસ કાનૂની સ્પષ્ટતા જરૂરી છે. પરિપત્રમાં શાળાની મંજૂરી વિના પ્રવેશ અને રેકોર્ડિંગ અંગે નિયંત્રણો છે તેમજ લાગુ પડતા કાયદા હેઠળ કાર્યવાહીનો ઉલ્લેખ છે. જોકે, તેમાં માત્ર શાળાની ખરાબ હાલત દર્શાવતી રીલ બનાવવા બદલ POCSO હેઠળ ગુનો નોંધવાનો અલગથી સ્પષ્ટ આદેશ આપવામાં આવ્યો નથી.
POCSO કાયદો બાળકોને જાતીય ગુનાઓથી રક્ષણ આપવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે. તેથી માત્ર શાળાની ઇમારતની ખરાબ સ્થિતિ, તૂટેલા વર્ગખંડો, પાણીની અછત કે અન્ય માળખાકીય ખામીઓ દર્શાવવાથી આપમેળે POCSOનો ગુનો બને છે એવું કહી શકાય નહીં. ચોક્કસ કેસમાં કઈ કાયદાકીય જોગવાઈ લાગુ પડે તે હકીકતો અને સંજોગો પર આધારિત રહેશે.
આથી, શાળાની સમસ્યાઓ અંગે સમાચાર એકત્રિત કરવા ઇચ્છતા પત્રકારો, સામાજિક કાર્યકરો અને નાગરિકોએ શાળાના પ્રવેશ નિયમોનું પાલન કરવું, જરૂરી લેખિત મંજૂરી લેવી અને વિદ્યાર્થીઓની ઓળખ તથા ગોપનીયતા જાળવવી જરૂરી છે.
શિક્ષણ વિભાગના પરિપત્રથી ચર્ચા તેજ
શાળાઓમાં બાળકોની સુરક્ષા અને ગોપનીયતા જાળવવી જેટલી જરૂરી છે, તેટલી જ જરૂરી શાળાઓમાં રહેલી ખામીઓ અંગે તથ્ય આધારિત ચર્ચા અને જવાબદારી નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા પણ છે. પરિપત્રના અમલ દરમિયાન મંજૂરીની પ્રક્રિયા, પત્રકારત્વના હેતુસર રેકોર્ડિંગ અને જાહેર હિતના મુદ્દાઓ અંગે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન ઉપલબ્ધ કરાવવું ઉપયોગી બની શકે છે.
