રિપોર્ટર
હિતેન્દ્ર ગોસાઈ
અમદાવાદ
રમતગમતથી ઝીરો-વેસ્ટ સુધી અને ‘કબાડ સે કલા’ દ્વારા રિસાયક્લિંગનો સંદેશ; સ્વચ્છતા અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે જનભાગીદારી પર ભાર
અમદાવાદ: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના જનસેવા, સાધના અને સુશાસનના 25 વર્ષના અનુસંધાને સમગ્ર દેશમાં ‘સેવા, સંકલ્પ અને સમર્પણ અભિયાન-2026’ અંતર્ગત વિવિધ પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ અભિયાનના ભાગરૂપે અમદાવાદ રેલવે દ્વારા ‘સ્વચ્છતા હી સેવા-2026’ અંતર્ગત સ્વચ્છતા, પર્યાવરણ સંરક્ષણ, કચરા વ્યવસ્થાપન અને જનભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપતી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
અભિયાનનો મુખ્ય હેતુ માત્ર રેલવે સ્ટેશન અને પરિસરની સફાઈ પૂરતો મર્યાદિત ન રાખીને કચરાના યોગ્ય વ્યવસ્થાપન, પુનઃઉપયોગ, રિસાયક્લિંગ અને પર્યાવરણ પ્રત્યેની જવાબદારી અંગે લોકોમાં જાગૃતિ ફેલાવવાનો છે.
રમતગમત સાથે સ્વચ્છતાનો સંદેશ
‘Sports for Swachhta & Post-Event Cleanliness’ અંતર્ગત અમદાવાદ રેલવેના રમતગમત સંકુલો અને રમતના મેદાનોમાં વિવિધ રમતગમત પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રવૃત્તિઓ દરમિયાન કાર્યક્રમોને ઝીરો-વેસ્ટ બનાવવાની દિશામાં વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું.
રમતગમતના કાર્યક્રમો દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા કચરાનું પ્રમાણ ઓછું રહે તે માટે જરૂરી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. કાર્યક્રમ પૂર્ણ થયા બાદ સ્થળ પર સામૂહિક સ્વચ્છતા અભિયાન પણ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.
રમતગમત જેવી પ્રવૃત્તિઓ સાથે સ્વચ્છતા અને પર્યાવરણીય જવાબદારીને જોડીને ખેલાડીઓ, રેલવે કર્મચારીઓ તેમજ ઉપસ્થિત લોકોમાં સ્વચ્છતા અંગે જાગૃતિ ફેલાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. સ્વચ્છ રમતગમત સ્થળો અને સ્વચ્છ જાહેર પરિસર માટે દરેક વ્યક્તિની જવાબદારી હોવાનો સંદેશ પણ આપવામાં આવ્યો હતો.
ગણેશ વિસર્જન બાદ જળાશયો અને આસપાસના વિસ્તારોની સફાઈ
સ્વચ્છતા અભિયાન અંતર્ગત ગણેશ વિસર્જન જેવા તહેવારો બાદ રેલવેની જમીન પર આવેલા જળાશયો અને તેની આસપાસના વિસ્તારોની સફાઈ પર પણ વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું.
જળાશયોની આસપાસ એકત્રિત થયેલા કચરાને દૂર કરીને વિસ્તારને સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત બનાવવાની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ સાથે ફૂલો અને અન્ય જૈવિક કચરાના કમ્પોસ્ટિંગને પણ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું હતું.
ધાર્મિક અને સામાજિક કાર્યક્રમો બાદ મોટી માત્રામાં ઉત્પન્ન થતા જૈવિક કચરાનું યોગ્ય વ્યવસ્થાપન થાય અને તેનો પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના ઉપયોગ કરી શકાય તે માટે આવી પહેલો હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
‘સ્વચ્છતા સે સમૃદ્ધિ’ અંતર્ગત ‘કબાડ સે કલા’ને પ્રોત્સાહન
‘સ્વચ્છતા સે સમૃદ્ધિ’ અભિયાન અંતર્ગત ‘કબાડ સે જુગાડ’ અને ‘કબાડ સે કલા’ની સંકલ્પનાને પણ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
આ પહેલ હેઠળ રેલવેની બિનઉપયોગી અને સ્ક્રેપ સામગ્રીનો સર્જનાત્મક રીતે પુનઃઉપયોગ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. જૂનાં સિગ્નલિંગ ઉપકરણો, કોચના વિવિધ પાર્ટ્સ, ધાતુના સ્ક્રેપ અને અન્ય બિનઉપયોગી સામગ્રીમાંથી ઉપયોગી વસ્તુઓ તેમજ કલાત્મક કૃતિઓ તૈયાર કરવાની દિશામાં કામગીરી કરવામાં આવી રહી છે.
આ રીતે કચરાને માત્ર નિકાલ કરવાની વસ્તુ તરીકે નહીં પરંતુ પુનઃઉપયોગ કરી શકાય તેવા સંસાધન તરીકે જોવાનો સંદેશ આપવામાં આવી રહ્યો છે.
રેલવે સ્ટેશનો, રેલવે કોલોનીઓ અને વર્કશોપ જેવા સ્થળોએ તૈયાર કરવામાં આવેલી ઉપયોગી વસ્તુઓ અને કલા સ્થાપનાઓ પ્રદર્શિત કરવાનો હેતુ પણ લોકોમાં રિયુઝ અને રિસાયક્લિંગ અંગે જાગૃતિ વધારવાનો છે.
પ્લાસ્ટિક રિસાયક્લિંગ માટે અધિકૃત રિસાયકલર્સ સાથે જોડાણ
અભિયાન હેઠળ પ્લાસ્ટિક કચરાના યોગ્ય વ્યવસ્થાપન માટે પણ વિશેષ પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. રેલવે સ્ટેશનો, કેન્ટીન અને અન્ય સ્થળોએ મોટા પ્રમાણમાં પ્લાસ્ટિક કચરો ઉત્પન્ન થતો હોવાથી તેને યોગ્ય રીતે એકત્રિત કરીને રિસાયક્લિંગ માટે મોકલવાની વ્યવસ્થા મજબૂત કરવામાં આવી રહી છે.
આ માટે સ્ટેશનો અને રેલવે કોલોનીઓને અધિકૃત પ્લાસ્ટિક રિસાયકલર્સ સાથે જોડવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. એકત્રિત થતા પ્લાસ્ટિકને અલગ કરીને યોગ્ય રીતે સંગ્રહિત કરવામાં આવે અને ત્યારબાદ તેને અધિકૃત રિસાયક્લિંગ એકમો સુધી પહોંચાડવામાં આવે તે માટે વ્યવસ્થા વિકસાવવામાં આવી રહી છે.
આ પહેલથી પ્લાસ્ટિક કચરાના વૈજ્ઞાનિક અને પર્યાવરણને અનુકૂળ નિકાલને પ્રોત્સાહન મળશે. સાથે જ પ્લાસ્ટિકને પુનઃઉપયોગી સંસાધનમાં ફેરવવાની પ્રક્રિયાને પણ વેગ મળશે.
કચરાના યોગ્ય સંગ્રહ અને ફોરવર્ડ લિન્કેજ પર ભાર
અમદાવાદ રેલવે દ્વારા કચરાના સંગ્રહથી લઈને તેના અંતિમ રિસાયક્લિંગ સુધીની સમગ્ર પ્રક્રિયાને વધુ સુદૃઢ બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. સ્ટેશનો અને રેલવે કોલોનીઓમાંથી એકત્રિત થતા પ્લાસ્ટિક કચરાને અધિકૃત રિસાયકલર્સ સુધી પહોંચાડવા માટેના ફોરવર્ડ લિન્કેજને મજબૂત કરવામાં આવી રહ્યા છે.
કચરાને સ્ત્રોત પર જ અલગ કરવો, યોગ્ય રીતે એકત્રિત કરવો અને ત્યારબાદ તેની જરૂરિયાત મુજબ રિસાયક્લિંગ અથવા પુનઃઉપયોગ માટે મોકલવો એ સમગ્ર પ્રક્રિયાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.
આ વ્યવસ્થાથી કચરાના વૈજ્ઞાનિક નિકાલની સાથે રિસાયક્લિંગને પણ પ્રોત્સાહન મળશે અને પર્યાવરણ પર પડતી તેની અસર ઘટાડવામાં મદદ મળશે.
સ્વચ્છ રેલવે માટે જનભાગીદારી જરૂરી
‘સ્વચ્છતા હી સેવા-2026’ અંતર્ગત અમદાવાદ રેલવે દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓમાં સ્વચ્છતાની સાથે પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને જનભાગીદારીને પણ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.
રમતગમતના મેદાનોથી લઈને રેલવે સ્ટેશન, કોલોની અને જળાશયો સુધી સ્વચ્છતા જાળવવા માટે લોકોની સક્રિય ભાગીદારી જરૂરી છે. માત્ર સફાઈ અભિયાન પૂરતું સ્વચ્છતા જાળવવાનું કામ સીમિત ન રહે પરંતુ રોજિંદા જીવનમાં પણ કચરાનું યોગ્ય વર્ગીકરણ, રિયુઝ અને રિસાયક્લિંગ અપનાવવામાં આવે તેવો સંદેશ આપવામાં આવી રહ્યો છે.
અમદાવાદ રેલવે દ્વારા આયોજિત આ પ્રવૃત્તિઓ સ્વચ્છતા, પર્યાવરણ સંરક્ષણ, કચરાના રિયુઝ અને રિસાયક્લિંગ સાથે જનભાગીદારીને જોડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. ‘કચરો સંસાધન બની શકે’ અને સ્વચ્છતા દરેકની સામૂહિક જવાબદારી છે તે વિચાર સાથે અભિયાનને આગળ ધપાવવામાં આવી રહ્યું છે.
