મુંબઈ. ગોવાના એક જ પરિવારના છ સભ્યોના નામ SIR મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે. બોમ્બે હાઈકોર્ટ આ મામલાની સુનાવણી કરી રહી છે. બુધવારે યોજાયેલી સુનાવણી દરમિયાન, હાઈકોર્ટે ચૂંટણી પંચની SIR પ્રક્રિયામાં જોવા મળેલી અનિયમિતતાઓ અંગે ટીકા કરી હતી.
બોમ્બે હાઈકોર્ટે કહ્યું, “ટેક્નોલોજીને બદલે કાયદાનું પાલન થવું જોઈએ. આખરે, કોઈ પણ મતદાર રહી ન જાય તે સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી ચૂંટણી પંચની છે.”
હાઈકોર્ટે ‘લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950’ (Representation of the People Act, 1950) અને ‘મતદાર નોંધણી નિયમો’ (Voter Registration Rules) ની જોગવાઈઓ અંગે ચૂંટણી પંચને સવાલો કર્યા અને SIR પ્રક્રિયામાં રહેલી અનિયમિતતાઓ માટે સ્પષ્ટતા માંગી.
ન્યાયમૂર્તિ વાલ્મીકિ મેનેઝેસ અને ન્યાયમૂર્તિ અમિત જમસાંદેકરની ડિવિઝન બેન્ચે અવલોકન કર્યું કે, “વાસ્તવમાં, SIR પ્રક્રિયાએ – પછી ભલે તે ગમે તે નિર્દેશ હેઠળ અમલમાં આવી હોય – સમગ્ર વ્યવસ્થાને સ્થગિત કરી દીધી છે. તે કલમ 22, નિયમ 21A અને આવા તમામ નિયમોને સ્થગિત કરે છે અને જાણે એમ કહે છે કે, ‘કાયદાઓ ભૂલી જાઓ; હવે તમારે સોફ્ટવેરનું પાલન કરવું પડશે.’ આને મંજૂરી આપી શકાય નહીં. આ માટે શું સ્પષ્ટતા છે?”
ગોવાના સાંતા ક્રુઝ મતવિસ્તારમાં, એક પરિવારના છ સભ્યોના નામ મતદાર યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે તેમણે તેમના સરનામાની વિગતો અપડેટ કરવા માટે ચૂંટણી પંચને ‘ફોર્મ 8’ સબમિટ કર્યું હતું.
ચૂંટણી પંચનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વકીલ ગૌરીશ અગ્નિએ હાઈકોર્ટને જણાવ્યું હતું કે SIR સમયગાળા દરમિયાન સિસ્ટમ ‘ફોર્મ 8’ અરજીઓ પર પ્રક્રિયા કરવાની મંજૂરી આપતી ન હતી, જેના પરિણામે તેમના નામ દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. ચૂંટણી પંચની પ્રક્રિયા પર સવાલ ઉઠાવતા હાઈકોર્ટે ટિપ્પણી કરી, “અમારી સમજ મુજબ, કાયદો હંમેશાં અમલમાં રહેવો જોઈએ. સોફ્ટવેરની ‘ચાવી’ (ભલે તે કોડ હોય કે અન્ય કંઈક) ERO (ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી) પાસે હોવી જોઈએ, જેથી તેઓ સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરી શકે અને તેમના આદેશો અનુસાર માહિતી દાખલ કે દૂર કરી શકે. આ ચાવી કોઈ ત્રીજા પક્ષ પાસે ન હોઈ શકે.”
બેન્ચે જણાવ્યું, “ટેક્નોલોજી કરતાં કાયદો સર્વોપરી હોવો જોઈએ. ટેક્નોલોજીએ મતદારના હિતમાં કામ કરવું જોઈએ. આખરે, કોઈ પણ મતદાર રહી ન જાય તે સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી ચૂંટણી પંચની છે.”
ગૌરીશ અગ્નિએ સ્પષ્ટતા કરી કે SIR (સઘન સુધારણા) સમયગાળા દરમિયાન, ‘ફોર્મ 8’ હેઠળની અરજીઓ પર પ્રક્રિયા થઈ શકતી ન હતી અને તેમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યા ન હતા.
કોર્ટે આ અભિગમ પર સવાલ ઉઠાવતા નોંધ્યું, “આનો અર્થ કાયદા અને નિયમોને બાજુ પર મૂકી દેવા (અથવા સ્થગિત કરી દેવા) જેવો છે. તમે એક સંપૂર્ણપણે અલગ પ્રક્રિયા શરૂ કરીને વાસ્તવમાં કાયદા અને નિયમોને જ સ્થગિત કરી રહ્યા છો.”
હાઈકોર્ટે વધુમાં અવલોકન કર્યું, “આનો અર્થ એ થાય છે કે અમુક સમયગાળા માટે તમે નિયમો અને કાયદાઓની અવગણના કરો છો જાણે કે તેનું અસ્તિત્વ જ ન હોય; અને વાસ્તવમાં એવું કહો છો કે ‘અમે અમારી મરજી મુજબ કામ કરીશું’.” બેન્ચે વધુમાં નોંધ્યું, “અમે આ બાબત અને તેની અસરો અંગે ખૂબ જ ચિંતિત છીએ. અહીં છ મતદારો છે. અમને વિચાર આવે છે કે એવા બીજા કેટલાય લોકો હોઈ શકે છે જેમણે કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો નથી.”
