નવી દિલ્હી. સંસદ અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે એક તૃતીયાંશ અનામતના અમલીકરણ પર આરોપો અને પ્રતિ-આરોપ ચાલુ છે, ત્યારે જાહેર ક્ષેત્રના સાહસો (PSU) માં મહિલા ભાગીદારી દર નિરાશાજનક રહે છે.
તાજેતરના સરકારી ડેટા અનુસાર, 2024-25 નાણાકીય વર્ષના અંતે સેન્ટ્રલ પબ્લિક સેક્ટર એન્ટરપ્રાઇઝ (CPSE) માં કુલ કાર્યબળમાં મહિલાઓનો હિસ્સો માત્ર 9.8% હતો. વધુમાં, નેતૃત્વ અને સુપરવાઇઝરી હોદ્દાઓ સુધી પહોંચવામાં આ સંસ્થાઓમાં મહિલાઓમાં એક મોટો તફાવત છે.
જાહેર સાહસો સર્વે અનુસાર, CPSE માં મહિલા કર્મચારીઓની સંખ્યા 2023-24 માં 77,625 થી ઘટીને 2024-25 માં 76,685 થઈ ગઈ. કુલ મહિલા કાર્યબળમાંથી, 32.4 ટકા મેનેજરિયલ અથવા એક્ઝિક્યુટિવ સ્તરે હતી, જ્યારે ફક્ત 8.7 ટકા સુપરવાઇઝરી હોદ્દા પર હતી અને 58.9 ટકા વર્કર કેટેગરીમાં હતી.
સુપરવાઇઝરી સ્તરે મહિલાઓનો હિસ્સો પણ 2022-23 માં 10.08 ટકાથી ઘટીને 2023-24 માં લગભગ 9 ટકા થયો. દેશમાં મહિલા શ્રમ દળ ભાગીદારી દર (LFPR) 2024-25 માં 40 ટકાથી ઘટીને 34 ટકા થયો.
નિષ્ણાતોના મતે, CPSE માં મહિલાઓની ઓછી ભાગીદારી માત્ર ભરતીને કારણે જ નહીં, પરંતુ કામ કરવાની પરિસ્થિતિઓ અને મર્યાદિત કારકિર્દી પ્રગતિની તકોને કારણે પણ છે. ઘણા જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમો પરંપરાગત રીતે પુરુષ-પ્રભુત્વ ધરાવતા ક્ષેત્રો જેમ કે ખાણકામ, કોલસો, પેટ્રોલિયમ, સ્ટીલ, ભારે ઇજનેરી, વીજળી, પરિવહન અને બાંધકામમાં છે.
દૂરના વિસ્તારોમાં પોસ્ટિંગ, મુશ્કેલ શિફ્ટ અને સલામત પરિવહન અને બાળ સંભાળ સુવિધાઓનો અભાવ મહિલાઓ માટે નોંધપાત્ર અવરોધો ઉભા કરી શકે છે.
YSR કોંગ્રેસના સાંસદ ડૉ. ગુમ્મા તનુજા રાનીએ જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમોમાં મહિલાઓની ભરતી માટે સ્પષ્ટ અને સમયબદ્ધ લક્ષ્યો નક્કી કરવાની અને ખાણકામ અને ઔદ્યોગિક સાહસોમાં ક્રેચ, છાત્રાલય, સલામત પરિવહન અને લવચીક પોસ્ટિંગ જેવી સુવિધાઓ પૂરી પાડવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો.
તેમણે પસંદગી અને પ્રમોશન બોર્ડમાં લિંગ સંતુલન અને કારકિર્દીના વિરામ પછી મહિલાઓને પાછા ફરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા માટે પેઇડ રિ-એન્ટ્રી પ્રોગ્રામની હિમાયત કરી.
પોપ્યુલેશન ફાઉન્ડેશન ઓફ ઈન્ડિયાના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર પૂનમ મુત્રેજાએ જણાવ્યું હતું કે ઓછી મહિલા ભાગીદારી ફક્ત તેમની કામ કરવાની ઇચ્છાને આભારી ન હોઈ શકે. સંભાળ રાખવાની જવાબદારીઓ, ઘરના કામકાજમાં પુરુષોની ઓછી ભાગીદારી, સલામત પરિવહન, કૌશલ્ય તાલીમ અને મહિલાઓ માટે મર્યાદિત રોજગાર તકો પણ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
તેમણે સસ્તું બાળ સંભાળ, સલામત અને લવચીક કાર્યસ્થળો, સુધારેલ તાલીમ અને વાજબી ભરતી અને પ્રમોશન સિસ્ટમ્સની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. જ્યારે વિધાનસભામાં મહિલાઓના અનામત પર ચર્ચા ચાલુ છે, ત્યારે લોકસભામાં તેમનું પ્રતિનિધિત્વ 5 ટકાથી વધીને 15 ટકા થયું છે. વધુમાં, કોઈપણ વિધાનસભામાં મહિલાઓનું પ્રતિનિધિત્વ 20 ટકા સુધી પણ પહોંચતું નથી.
જાતિ નિષ્ણાતોના મતે, પરિવર્તનનો અર્થ ફક્ત મહિલાઓની સંખ્યા વધારવી જ નથી, પરંતુ તેમને ભરતી, તાલીમ, પ્રમોશન અને નેતૃત્વમાં સમાન તકો પણ પૂરી પાડવી છે. આ માટે સુરક્ષિત કાર્યસ્થળો, સામાજિક સુરક્ષા અને લિંગ પૂર્વગ્રહ અને ભેદભાવથી મુક્ત વાતાવરણની જરૂર છે.
