અંટાર્કટિકામાં આવેલો અને ‘ડૂમ્સડે ગ્લેશિયર’ તરીકે ઓળખાતો વિખ્યાત થ્વાઈટ્સ ગ્લેશિયર અપેક્ષા કરતાં પણ અત્યંત ઝડપથી પીગળી રહ્યો હોવાનો ભયાનક ખુલાસો એક આંતરરાષ્ટ્રીય વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસમાં થયો છે. સંશોધકોના નવા ગણતરી મુજબ, વર્ષ 2100 સુધીમાં માત્ર આ એક જ હિમનદીના પીગળવાથી વિશ્વભરના સમુદ્રોની જળસપાટી આશરે 1.2 ઈંચ સુધી વધી શકે છે, જે અગાઉ દર્શાવવામાં આવેલા અંદાજો કરતાં બમણી તીવ્રતા ધરાવે છે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે ભવિષ્યમાં વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધુ વધારો ન થાય તો પણ આ ગંભીર જોખમ યથાવત રહેશે. કૅલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી, ઈરવાઈન અને અમેરિકી અંતરિક્ષ એજન્સી નાસાની જેટ પ્રોપલ્શન લેબોરેટરીના નિષ્ણાતો દ્વારા કરવામાં આવેલા આ સંશોધનના તારણો વૈજ્ઞાનિક સામયિકમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા છે.
જો થ્વાઈટ્સ ગ્લેશિયરની તમામ બરફ સંપૂર્ણપણે ઓગળી જાય, તો સમુદ્રની જળસપાટીમાં 2 ફીટથી પણ વધુનો સીધો વધારો થઈ શકે છે. આ ગ્લેશિયર અંટાર્કટિકાના વિશાળ બરફના થરને સ્થિર રાખવામાં કુદરતી ઢાલ તરીકેનું મહત્વપૂર્ણ કાર્ય કરે છે. પરંતુ જો આ ગ્લેશિયર તૂટી પડશે, તો વૈશ્વિક સ્તરે સમુદ્રી જળસપાટી આશરે 10 ફીટ સુધી ઊંચી આવવાની ભયાનક આશંકા છે. આ પરિસ્થિતિ સર્જાતાં મિયામીથી લઈને મનિલા સુધીના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં વસતા કરોડો લોકો પર ભારે વિનાશક અસર પડી શકે છે.
પશ્ચિમ અંટાર્કટિકામાં આવેલો થ્વાઈટ્સ ગ્લેશિયર કદમાં અમેરિકાના ફ્લોરિડા રાજ્ય જેટલો વિશાળ છે. આ પૃથ્વીના સૌથી દુર્ગમ વિસ્તારોમાંથી એકમાં સ્થિત છે અને છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓથી સતત પાછળ ખસી રહ્યો છે. હાલમાં વિશ્વમાં સમુદ્રની જળસપાટી વધવામાં આ ગ્લેશિયરના ઓગળવાનો હિસ્સો આશરે 4% જેટલો છે. વૈજ્ઞાનિકોએ ગ્લેશિયરના તળિયાની સ્થિતિ સમજવા માટે એક નવું ગાણિતિક મોડલ તૈયાર કર્યું છે. તેમાંથી જાણવા મળ્યું છે કે સમુદ્રના તળિયા સાથે જોડાયેલા બરફ અને પાણી પર તરતા બરફ વચ્ચેનો સંક્રમણ વિસ્તાર અગાઉ ધારણા હતી તેના કરતાં વધુ પહોળો હોઈ શકે છે, જેને ‘ગ્રાઉન્ડિંગ ઝોન’ કહેવામાં આવે છે. આ વિસ્તારમાં ભરતી-ઓટ આવતી વખતે સમુદ્રનું પાણી ગ્લેશિયરની નીચે સતત આવ-જા કરે છે, જેને ‘ટાઈડલ પમ્પિંગ’ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાના કારણે તુલનાત્મક રીતે ગરમ સમુદ્રી પાણી બરફની નીચે ઊંડાણ સુધી પહોંચીને તેને વધુ ઝડપથી ઓગાળી રહ્યું છે.
ગ્લેશિયર નીચેની જમીન ઢાળવાળી છે, જ્યાં પાણીની અંદર આવેલી બે પહાડીઓ બરફને ઝડપથી સમુદ્રમાં વહી જતો રોકવા માટે અવરોધકનું કામ કરે છે. પરંતુ નવા સંશોધન મુજબ, આ ગ્લેશિયર ‘મોઝિનોટ રિજ’ નામની પહાડીથી ધીમે-ધીમે અલગ થઈ રહ્યો છે. સંશોધકોનો અંદાજ છે કે વર્ષ 2100 સુધીમાં આ બરફ પહાડીથી સંપૂર્ણપણે અલગ થઈ જવાની 60% જેટલી પ્રબળ શક્યતા છે. જો આવું બનશે તો ગ્લેશિયર ઢોળાવ પરથી ખૂબ જ ઝડપથી પાછળની તરફ સરકી જશે.
આ સંશોધનના સહ-લેખક અને કૅલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી, ઈરવાઈનના પ્રોફેસર એરિક રિગ્નોટના જણાવ્યા અનુસાર, આ સ્થિતિના કારણે આવનારા દાયકાઓમાં દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં વિનાશક પૂરનું જોખમ અનેકગણું વધી શકે છે. વૈજ્ઞાનિકો વર્ષ 2028 માં આ ગ્લેશિયરની નીચે વિશેષ ઉપકરણો સ્થાપિત કરશે, જેથી સમુદ્રી પાણીની હિલચાલ પર સચોટ નજર રાખી શકાય. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જળવાયુ પરિવર્તનને અટકાવવા માટે પ્રદૂષણ ઘટાડવું અત્યંત અનિવાર્ય છે, પરંતુ અત્યાર સુધી પર્યાવરણને જે નુકસાન થઈ ચૂક્યું છે તેના કારણે ભવિષ્યમાં સમુદ્રી જળસપાટી વધવાની પ્રક્રિયા રોકવી મુશ્કેલ બનશે.
