શ્રમિકોના હિતોનું રક્ષણ એ મારો સંકલ્પ છે તેમ જણાવતા લેબર લો પ્રેક્ટિશનર પંકજ જોશી

કામદારોના હિતમાં જાગૃતતા કેળવવા કાયદાઓની છણાવટ કરતો અને સમજણ અપાય તે અંગે યોજાયો સેમિનાર

જામનગર (ભરત ભોગાયતા) સમગ્ર માનવ સમુદાયના પોષણમાં શ્રમ પાયાનો આધાર છે શ્રમના સિંચનમાં ખેત ઉત્પાદન , જીવન જરૂરિયાત ચીજ વસ્તુઓ ,દવાઓ,સાધનો,વાહનો,ઇંધણ વગેરે વગેરે તૈયાર થાય છે તો તે શ્રમ કરનાર શ્રમિકનું મહત્વ આપણે જરાય ઓછું ના જ હોવું જોઈએ શાશન પ્રસાશન એ આ બાબતમાં ગંભીરતાથી વિચારવું જોઈએ પરંતુ તાજેતરના લેબર કોડ સુધારામાં કેન્દ્ર સરકારે શ્રમિકોના હિત કેન્દ્રસ્થાને રાખ્યા નથી તેમ દેશભરના શ્રમ સંગઠનો જણાવે છે અને સુધારા કરવા લડત ચલાવે છે

સમગ્રપણે કાયદાકીય બાબતે મજૂર મહાજન સંઘના જનરલ સેક્રેટરી અને એડવોકેટ TEMJ નોટરી એવા જામનગરના સિનિયર પ્રેક્ટિશનર્સ પંકજ જોષીએ વિસ્તૃત છણાવટ કરી હતી
શ્રમિકોને પોતાના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે નિમણૂકપત્ર, પગારપત્રક, હાજરીનો રેકોર્ડ અને રોજગાર સંબંધિત દસ્તાવેજો સાચવી રાખવા અપીલ કરવામાં આવી છે. બીજી તરફ, ટ્રેડ યુનિયનોને શ્રમિકોની સમસ્યાઓનું સર્વેક્ષણ કરી, વેતન અને સુવિધાઓમાં રહેલી અસમાનતા અંગે પુરાવા એકત્રિત કરવા તથા નિયોજકો સમક્ષ લેખિત રજૂઆત અને સામૂહિક વાટાઘાટો કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. વેતન ન ચૂકવાય, ઓવરટાઇમનું ચુકવણું બાકી રહે કે કાર્યસ્થળે સુરક્ષાનાં સાધનો ન મળે તેવા સંજોગોમાં સંબંધિત શ્રમ અધિકારી સમક્ષ ફરિયાદ કરવાની જોગવાઈઓ અંગે પણ માર્ગદર્શન અપાયું છે. સામગ્રીમાં સ્પષ્ટ કરાયું છે કે શ્રમ કાયદાઓના વાસ્તવિક અમલ માટે સંબંધિત નિયમો, સરકારી સૂચનાઓ અને રાજ્યની પ્રક્રિયાઓને ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે.

નવા લેબર કોડ ના શ્રમિક વિરોધી મુદ્દા

ભારતમાં ૨૯ જૂના શ્રમ કાયદાઓને હટાવીને જે ૪ નવા લેબર કોડ (વેતન સંહિતા, ઔદ્યોગિક સંબંધો સંહિતા, સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા, અને વ્યાવસાયિક સલામતી સંહિતા) લાગુ કરવામાં આવ્યા છે, તેનો દેશભરના શ્રમિક સંગઠનો અને ટ્રેડ યુનિયનો દ્વારા વિરોધ થઈ રહ્યો છે. ટ્રેડ યુનિયનોના મતે, આ નવા કાયદાઓ ઉદ્યોગપતિઓને વધુ ફાયદો કરાવે છે અને શ્રમિકોના અધિકારોને નબળા પાડે છે.

નવા લેબર કોડના મુખ્ય શ્રમિક વિરોધી મુદ્દાઓ નીચે મુજબ છે:

૧. કામના કલાકોમાં વધારો

૧૨ કલાકની શિફ્ટ: નવા નિયમો હેઠળ કંપનીઓ દૈનિક કામના કલાકો ૯ કલાકથી વધારીને ૧૨ કલાક સુધી કરી શકે છે. જોકે સાપ્તાહિક મર્યાદા ૪૮ કલાકની જ છે, પરંતુ દૈનિક કામના કલાકો વધવાથી શ્રમિકોના સ્વાસ્થ્ય અને પારિવારિક જીવન પર માઠી અસર પડશે તેવી ચિંતા છે.

૨. હાથમાં આવતો પગાર (In-Hand Salary) ઘટશે

૫૦% વેતનનો નિયમ: નવા નિયમ મુજબ, મૂળ પગાર (Basic Salary) કુલ સેલરી (CTC) ના ઓછામાં ઓછો ૫૦% હોવો જરૂરી છે. આના કારણે પીએફ (PF) અને ગ્રેચ્યુઈટીનું યોગદાન વધશે, જે ભવિષ્ય માટે સારું છે પણ કર્મચારીના હાથમાં આવતો માસિક પગાર (Take-Home Salary) ઘટી જશે.

૩. છટણી (Lay-off) અને કંપની બંધ કરવી સરળ બની

૩૦૦ કર્મચારીઓની મર્યાદા: અગાઉ જે ફેક્ટરીઓમાં ૧૦૦ કે તેથી વધુ શ્રમિકો કામ કરતા હતા, તેમણે કર્મચારીઓને છૂટા કરવા કે ફેક્ટરી બંધ કરવા માટે સરકારની મંજૂરી લેવી પડતી હતી. નવા કોડમાં આ મર્યાદા વધારીને ૩૦૦ કર્મચારીઓની કરવામાં આવી છે. આનાથી મોટી કંપનીઓ માટે ગમે ત્યારે કર્મચારીઓની છટણી કરવાનું સરળ બની જશે અને નોકરીની સુરક્ષા ઘટશે.

٤. હડતાળ (Strike) કરવાના અધિકાર પર નિયંત્રણો

અગાઉથી નોટિસ ફરજિયાત: નવા ઔદ્યોગિક સંબંધો કોડ હેઠળ, કોઈપણ સંસ્થાના શ્રમિકોએ હડતાળ પર જતા પહેલા ૬ અઠવાડિયા (૪૨ દિવસ) પહેલા નોટિસ આપવી ફરજિયાત છે. આ ઉપરાંત, જો મામલો ટ્રિબ્યુનલમાં પેન્ડિંગ હોય તો હડતાળ પાડી શકાશે નહીં. શ્રમિક સંગઠનોનું માનવું છે કે આ જોગવાઈથી તેમનો વિરોધ કરવાનો લોકશાહી અધિકાર છીનવાઈ જશે.

૫. કોન્ટ્રાક્ટ પ્રથા (Contractualization) ને પ્રોત્સાહન

ફિક્સ્ડ-ટર્મ એમ્પ્લોયમેન્ટ: કાયદામાં ‘ફિક્સ્ડ ટર્મ એમ્પ્લોયમેન્ટ’ (ચોક્કસ સમયગાળા માટેની નોકરી) ને કાનૂની માન્યતા આપવામાં આવી છે. આના કારણે કંપનીઓ કાયમી નોકરીઓ આપવાને બદલે શ્રમિકોને ટૂંકા ગાળાના કોન્ટ્રાક્ટ પર રાખશે, જેથી શ્રમિકો હંમેશા નોકરી ગુમાવવાના ડરમાં જીવશે.

કોન્ટ્રાક્ટ લેબર એક્ટ લાગુ કરવાની મર્યાદા પણ ૨૦ કામદારોથી વધારીને ૫૦ કામદારો કરી દેવાઈ છે, જેનાથી નાના કારખાનાઓમાં કોન્ટ્રાક્ટ શ્રમિકોનું શોષણ વધી શકે છે.

૬. ટ્રેડ યુનિયનોની શક્તિ નબળી પડશે

શ્રમિક સંગઠનોની નોંધણી અને માન્યતા માટેના નિયમો વધુ કડક બનાવવામાં આવ્યા છે. મધ્યસ્થી અને વિવાદ નિવારણની પ્રક્રિયામાં સરકારી અધિકારીઓની દખલગીરી વધશે, જેથી શ્રમિકો પોતાની માગણીઓ માટે મજબૂત લડત આપી શકશે નહીં.

૭. મહિલાઓ માટે નાઇટ શિફ્ટ અને સુરક્ષા

મહિલાઓને રાત્રિ પાળી (Night Shift) માં કામ કરવાની છૂટ આપવામાં આવી છે (સંમતિ સાથે). પરંતુ ટ્રેડ યુનિયનોનું કહેવું છે કે ભારતના વર્તમાન માળખામાં મહિલા શ્રમિકો માટે રાત્રિના સમયે પૂરતી સુરક્ષા અને પરિવહનની વ્યવસ્થા સુનિશ્ચિત કરવી પડકારજનક રહેશે.

તમારે આમાંથી કોઈ ચોક્કસ કોડ (જેમ કે વેતન સંહિતા કે સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા) વિશે વિગતવાર જાણવું છે, અથવા આ કાયદાથી કર્મચારીઓને થતા ફાયદાઓ વિશે સમજવું છે?

———- regards ————- NEWS BY

Bharat g. bhogayata-

journalist (government accredate)
JMR &A”BAD

b.sc.,ll.b.,dny(GAU), Journalisam (hindi),ind.rltn and prsnl mang,

8758659878

bhogayatabharat@gmail.com