અરવલ્લી
અહેવાલ – હિતેન્દ્ર પટેલ
મેઘરજની સરકારી કોલેજમાં ‘કૃત્રિમ બુદ્ધિના યુગમાં સંશોધનની શ્રેષ્ઠતા’ વિષય પર રાષ્ટ્રીય સેમિનાર યોજાયો
મેઘરજની સરકારી કલા અને વાણિજ્ય મહાવિદ્યાલય ખાતે આંતરિક ગુણવત્તા ખાતરી કક્ષ (આઈક્યુએસી)ના ઉપક્રમે ‘કૃત્રિમ બુદ્ધિના યુગમાં સંશોધનની શ્રેષ્ઠતાને સમજવી : પદ્ધતિશાસ્ત્રને ભાવનાત્મક, નૈતિક અને આધ્યાત્મિક ક્ષમતા તરફ લઈ જવું’ વિષય પર એક દિવસીય રાષ્ટ્રીય સેમિનારનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
આજના ઝડપથી બદલાતા ટેકનોલોજીના યુગમાં કૃત્રિમ બુદ્ધિ (એઆઈ) સંશોધન ક્ષેત્રમાં પણ મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન લાવી રહી છે. સેમિનારમાં સંશોધનના બદલાતા સ્વરૂપ, એઆઈના ઉપયોગ તેમજ ટેકનોલોજી અને માનવીય મૂલ્યો વચ્ચેના સંબંધ અંગે ઊંડાણપૂર્વક વિચારવિમર્શ કરવામાં આવ્યો હતો.
સેમિનારમાં ડૉ. ભીષ્મ રણજિત સિંહ, સહાયક પ્રાધ્યાપક, ગુજરાત આર્ટ્સ એન્ડ કોમર્સ કોલેજ, અમદાવાદ દ્વારા વિષય નિષ્ણાત તરીકે માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે એઆઈ માહિતી એકત્રિત કરવા, વિશ્લેષણ કરવા, લેખન પ્રક્રિયા સરળ બનાવવા અને સમય બચાવવામાં ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે, પરંતુ માહિતીની સત્યતા, સંદર્ભોની યોગ્યતા, સંશોધન પ્રશ્નની પ્રાસંગિકતા અને તારણોની વિશ્વસનીયતા નક્કી કરવાની જવાબદારી સંશોધકની જ રહે છે.
સંશોધકોએ એઆઈ દ્વારા પ્રાપ્ત માહિતી અને સંદર્ભોને આંખ મીંચીને સ્વીકારવાને બદલે તેની તથ્યચકાસણી, પ્રમાણભૂત સંદર્ભીકરણ અને સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ કરવું જરૂરી હોવાનું નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું. ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ સંશોધનમાં સહાયક સાધન તરીકે થવો જોઈએ, સંશોધકના વિવેકના વિકલ્પ તરીકે નહીં, તેવો સંદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.બૌદ્ધિકતા સાથે ભાવનાત્મકતા અને નૈતિકતાનો સમન્વય
સેમિનારમાં **બૌદ્ધિક ક્ષમતા (IQ), ભાવનાત્મક ક્ષમતા (EQ) અને આધ્યાત્મિક ક્ષમતા (SQ)**ના સંકલિત અભિગમ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. ઉત્તમ સંશોધન માત્ર આંકડા, તથ્યો અને તાર્કિક દલીલો પૂરતું સીમિત ન રહેતા તેમાં માનવીય સંવેદના, નૈતિક જાગૃતિ, જવાબદારી અને મૂલ્યબોધનો પણ સમાવેશ થવો જોઈએ, તેમ જણાવાયું હતું.વક્તાઓએ જણાવ્યું હતું કે એઆઈ સંશોધનને ઝડપ આપી શકે છે, પરંતુ સંશોધનને યોગ્ય દિશા, વિશ્વસનીયતા અને માનવીય સ્પર્શ આપવાનું કાર્ય સંશોધકના વિવેક અને જવાબદારી પર નિર્ભર છે.
‘એઆઈનો ઉપયોગ કેટલો જવાબદારીપૂર્વક કરવો?’ તે મહત્વનું સેમિનારમાં ભારપૂર્વક જણાવાયું હતું કે ભવિષ્યનું સંશોધન કૃત્રિમ બુદ્ધિથી અછૂત રહી શકશે નહીં. તેથી એઆઈનો ઉપયોગ કરવો કે નહીં તે કરતાં તેનો જવાબદારીપૂર્વક, નૈતિક રીતે અને યોગ્ય પદ્ધતિથી ઉપયોગ કરવો વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.સેમિનારનો મુખ્ય સાર એ રહ્યો કે “એઆઈ સંશોધનને ઝડપ આપી શકે છે, પરંતુ માનવીય વિવેક જ સંશોધનને યોગ્ય દિશા અને વિશ્વસનીયતા આપે છે.”આ રાષ્ટ્રીય સેમિનારનું સફળ આયોજન સરકારી કલા અને વાણિજ્ય મહાવિદ્યાલય, મેઘરજના આંતરિક ગુણવત્તા ખાતરી કક્ષ (આઈક્યુએસી) દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.
