માંગરોળ | સુરત જિલ્લો
સુરત જિલ્લાના માંગરોળ તાલુકાના મોટા બોરસરા ગામમાં સામે આવેલા દૃશ્યો ગ્રામ્ય સ્વચ્છતા વ્યવસ્થાની ગંભીર સ્થિતિ પર સવાલો ઉભા કરે છે. ગામના વિવિધ વિસ્તારોમાં કચરાના મોટા ઢગલા, ગંદા પાણીથી ભરાયેલા નાળા-ગટર, કચરાથી ભરાયેલા ડ્રેનેજ માર્ગો અને બિસ્માર રસ્તાઓ જોવા મળી રહ્યા છે. હાલ જ્યારે સમગ્ર રાજ્યમાં સ્વચ્છતા અને સફાઈ અભિયાનની વાત થઈ રહી છે, ત્યારે મોટા બોરસરાના આ દૃશ્યો તંત્રની કામગીરી સામે અનેક પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.
ફોટોગ્રાફ્સમાં એક તરફ રસ્તાની બાજુએ વિશાળ પ્રમાણમાં કચરો જોવા મળે છે, તો બીજી તરફ ગટરમાં કચરો ભરાયેલો અને ગંદુ પાણી જમા થયેલું નજરે પડે છે. કેટલાક સ્થળે ડ્રેનેજના પાઇપ અને નાળામાંથી ગંદુ પાણી બહાર આવતું હોવાનું પણ ફોટામાં દેખાય છે. ગંદકી વચ્ચે પશુઓ ચારો શોધતા જોવા મળે છે, જે સ્વચ્છતા અને જાહેર આરોગ્ય બંને દૃષ્ટિએ ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
હાલ સોશિયલ મીડિયામાં ‘1980ના ફોટા’નો ટ્રેન્ડ ચાલી રહ્યો છે. પરંતુ મોટા બોરસરાની સ્થિતિ જોતા એક સવાલ ઉદ્ભવે છે કે શું અહીં વર્ષો જૂની ખુલ્લી ગટર અને ગંદકીની સમસ્યા આજે પણ યથાવત છે?
ગામના કેટલાક વિસ્તારોના દૃશ્યો એવા છે કે જાણે વિકાસના દાવા વચ્ચે જૂની ખુલ્લી ગટર વ્યવસ્થાનો સમય પાછો આવી ગયો હોય. રસ્તાની બાજુમાં ખુલ્લા નાળા, ગંદુ પાણી અને કચરાના ઢગલા જોઈને ગ્રામજનોના સ્વચ્છ અને સ્વસ્થ જીવનના અધિકાર અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થાય છે.
જો ગ્રામ પંચાયતને સફાઈ, ગટર, કચરા વ્યવસ્થાપન અને સ્વચ્છતા માટે સરકાર તરફથી વિવિધ પ્રકારની ગ્રાન્ટ કે નાણાકીય ફાળવણી મળતી હોય, તો તેનો કેટલો જથ્થો મળ્યો, કયા હેડ હેઠળ મળ્યો, કેટલો ખર્ચ થયો, કયા કામો થયા, કોને ચૂકવણી કરવામાં આવી અને કામની માપણી-ચકાસણી કોણે કરી? તે તમામ બાબતોની જાહેર અને દસ્તાવેજી તપાસ થવી જરૂરી છે.
ગુજરાત પંચાયતો અધિનિયમ, 1993ની કલમ 119 અને 120 મુજબ પંચાયતની આવક-જાવકના હિસાબો તથા વાર્ષિક વહીવટી અહેવાલ સંબંધિત જોગવાઈઓ છે, જ્યારે કલમ 121 હેઠળ પંચાયતના હિસાબોના ઓડિટની જોગવાઈ છે.
આથી માત્ર ફોટા પાડવા કે ઉપરછલ્લી સફાઈ કરાવવા કરતાં છેલ્લા કેટલાંક વર્ષોમાં સફાઈ પાછળ થયેલા ખર્ચનું દસ્તાવેજી ઓડિટ કરાવવામાં આવે તેવી માંગ ઉઠવી સ્વાભાવિક છે.
મોટા બોરસરા ગ્રામ પંચાયતના સરપંચ અને તલાટી-કમ-મંત્રીની કામગીરી અંગે ગ્રામજનો તથા જાહેરમાં ઉઠતા સવાલોની તટસ્થ તપાસ થવી જોઈએ. હાલ ઉપલબ્ધ ફોટોગ્રાફ્સ માત્ર સ્થળની સ્થિતિ દર્શાવે છે; આ ફોટાઓના આધારે ભ્રષ્ટાચાર થયો હોવાનું નિશ્ચિતપણે કહેવું યોગ્ય નથી.
પરંતુ જો સફાઈ માટે નાણાં ખર્ચાયા હોવાના સરકારી રેકોર્ડમાં દર્શાવવામાં આવ્યા હોય અને સ્થળ પર તેની સામેની કામગીરી અંગે ગંભીર વિસંગતતા જોવા મળે, તો બિલ, વાઉચર, કામના આદેશ, માપપોથી, હાજરીપત્રક, સફાઈ કામદારોની ચુકવણી તથા ગ્રાન્ટના ઉપયોગની તપાસ કરવી જરૂરી બને છે.
ગુજરાત પંચાયતો અધિનિયમની કલમ 57 મુજબ સરપંચ અથવા પંચાયતના સભ્ય સામે ફરજ બજાવવામાં ગેરવર્તન, સત્તાનો દુરુપયોગ અથવા ફરજ-કાર્યમાં સતત બેદરકારી જેવી બાબતો અંગે સક્ષમ સત્તા દ્વારા તપાસ બાદ કાર્યવાહી કરવાની જોગવાઈ છે.
અહીં નોંધવું જરૂરી છે કે કલમ 57 હેઠળ કાર્યવાહી આપમેળે થતી નથી; યોગ્ય સત્તા દ્વારા નોટિસ, સાંભળવાની તક અને જરૂરી તપાસ બાદ જ નિર્ણય થઈ શકે છે.
સુરત જિલ્લાના જ આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનસેરિયા દ્વારા અગાઉ સુરતની સરકારી આરોગ્ય વ્યવસ્થામાં સ્વચ્છતા અંગે ગંભીર નોંધ લેવામાં આવી હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે. મે 2026માં સુરત નવી સિવિલ હોસ્પિટલની મુલાકાત દરમિયાન તેમણે અસ્વચ્છ પરિસ્થિતિ અંગે નોંધ લીધી હતી અને ત્યારબાદ વહીવટી કાર્યવાહી પણ થઈ હતી.
ત્યારે હવે સવાલ એટલો જ છે કે સુરત જિલ્લાના ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં સ્વચ્છતા અને ગંદકીનો આ પ્રશ્ન રાજ્યના આરોગ્ય તંત્રની નજરે ક્યારે આવશે?
આ પ્રશ્નને કોઈ વ્યક્તિ વિરુદ્ધ આરોપ તરીકે નહીં પરંતુ જાહેર આરોગ્ય અને વહીવટી જવાબદારીના પ્રશ્ન તરીકે જોવો જરૂરી છે.
મોટા બોરસરા ગામમાં તાત્કાલિક:
કચરાના ઢગલાઓનું સંપૂર્ણ સફાઈકામ કરવામાં આવે.
ખુલ્લી ગટર અને ડ્રેનેજની સફાઈ કરવામાં આવે.
ગંદા પાણીના નિકાલની કાયમી વ્યવસ્થા કરવામાં આવે.
છેલ્લા વર્ષોમાં મળેલી સ્વચ્છતા/ગટર/કચરા વ્યવસ્થાપન સંબંધિત ગ્રાન્ટનો હિસાબ તપાસવામાં આવે.
થયેલા કામના બિલ-વાઉચર અને ચૂકવણીની ચકાસણી કરવામાં આવે.
જરૂર પડે તો તાલુકા અને જિલ્લા સ્તરની સ્વતંત્ર તપાસ ટીમ દ્વારા સ્થળ તપાસ કરવામાં આવે.
ઓડિટમાં કોઈ નાણાકીય અનિયમિતતા કે ફરજમાં ગંભીર બેદરકારી જણાય તો કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવે.
મોટા બોરસરાના આ દૃશ્યો હવે માત્ર કચરાના ઢગલા નથી રહ્યા; તે ગ્રામ્ય સ્વચ્છતા વ્યવસ્થા, સરકારી નાણાંના ઉપયોગ અને અધિકારીઓની જવાબદારી સામેનો જાહેર સવાલ બની ગયા છે.
ગ્રામજનોનો સીધો સવાલ — “સ્વચ્છતા માટેના નાણાં ખર્ચાયા છે તો સ્વચ્છતા દેખાતી કેમ નથી?”
હવે ફોટા નહીં, ફાઈલો ખુલવી જોઈએ… અને સફાઈના દાવા નહીં, સરકારી હિસાબની પણ ચકાસણી થવી જોઈએ.
રિપોર્ટર કલ્પેશ ધામેલીયા સુરત
