ગુજરાતમાં SIR દરમિયાન ફોર્મ નંબર ૭ના દુરુપયોગથી મતદારોના નામ કમી કરવાનું કૌભાંડ !!!
ગુજરાતમાં ચાલી રહેલી SIR (Special Intensive Revision) પ્રક્રિયા દરમિયાન મતદાર યાદીમાં ગેરરીતિઓના ગંભીર આરોપો સામે આવ્યા છે. ખાસ કરીને ફોર્મ નંબર ૭ના દુરુપયોગ દ્વારા હજારો મતદારોના નામ બિનજરૂરી રીતે કમી કરવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા હોવાનો વિવાદ ગરમાયો છે. આ સમગ્ર મામલાને લઈ રાજકીય પક્ષો, સામાજિક કાર્યકરો અને નાગરિક સંગઠનો દ્વારા ચૂંટણી પંચ સમક્ષ કડક વિરોધ નોંધાવવામાં આવી રહ્યો છે.
ફોર્મ નંબર ૭ શું છે?
મતદાર યાદી સુધારણા પ્રક્રિયામાં ફોર્મ નંબર ૭નો ઉપયોગ મતદારના નામ કાઢી નાખવા માટે થાય છે. સામાન્ય રીતે મતદારના અવસાન, સ્થળાંતર, ડુપ્લિકેટ નોંધણી કે અયોગ્યતા જેવા કારણોસર આ ફોર્મ ભરવામાં આવે છે. કાયદા મુજબ, ફોર્મ નંબર ૭ દાખલ થયા બાદ સંબંધિત મતદારને નોટિસ આપવી અને તપાસ બાદ જ નામ કાઢવાની કાર્યવાહી થવી જોઈએ. પરંતુ હાલના SIR દરમિયાન આ પ્રક્રિયાનો વ્યાપક દુરુપયોગ થઈ રહ્યો હોવાના આક્ષેપો ઊભા થયા છે.
કૌભાંડ કેવી રીતે બહાર આવ્યું?
રાજ્યના અનેક જિલ્લાઓમાં મતદારોને અચાનક ખબર પડી કે તેમના નામ મતદાર યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યા છે. અનેક લોકોએ જણાવ્યું કે તેમણે ક્યારેય ફોર્મ નંબર ૭ ભર્યું નથી, છતાં તેમના નામ “સ્થળાંતર” અથવા “મૃત” બતાવીને ડિલીટ કરવામાં આવ્યા છે. સામાજિક કાર્યકરોના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલાક વિસ્તારોમાં બલ્કમાં ફોર્મ નંબર ૭ અપલોડ કરાયા છે. સ્થાનિક સ્તરે કાર્યરત BLO (Booth Level Officer) અથવા રાજકીય પ્રભાવ હેઠળ કાર્યરત તત્વો દ્વારા આ ગેરરીતિ થઈ હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
કોને નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે?
આ કૌભાંડમાં ખાસ કરીને શહેરી ઝૂંપડપટ્ટી વિસ્તારના મતદારો, પ્રવાસી મજૂરો, અલ્પસંખ્યક અને દલિત સમાજના મતદારો, યુવા અને પ્રથમ વખત મતદાન કરનારા મતદારોને નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.
મતદારોના નામ મોટા પ્રમાણમાં કમી કરાયા હોવાના આરોપો છે. વિપક્ષી પક્ષોનું કહેવું છે કે આ એક યોજિત ષડયંત્ર છે, જેથી ચોક્કસ વર્ગના મતાધિકારને નાબૂદ કરી શકાય.
રાજકીય ગરમાવો..
આ મુદ્દે રાજ્યની રાજનીતિ ગરમાઈ ગઈ છે. વિપક્ષે આ કૌભાંડને “મતચોરીનો નવો રસ્તો” ગણાવ્યો છે. કોંગ્રેસ, આમ આદમી પાર્ટી સહિતના પક્ષોએ ચૂંટણી પંચને લેખિત ફરિયાદ કરી છે અને SIR પ્રક્રિયા તાત્કાલિક રોકવાની માંગ કરી છે.
વિપક્ષી નેતાઓએ જણાવ્યું કે, “જો બેલેટ બોક્સ સાથે છેડછાડ શક્ય ન હોય તો હવે મતદાર યાદી સાથે છેડછાડ કરવામાં આવી રહી છે. ફોર્મ નંબર ૭ હવે લોકશાહી માટે સૌથી મોટું હથિયાર બની ગયું છે.”
ચૂંટણી પંચની ભૂમિકા પ્રશ્નાર્થ
આ સમગ્ર મામલામાં ચૂંટણી પંચની જવાબદારી પર પણ સવાલ ઊભા થયા છે. નિયમ મુજબ, કોઈ પણ મતદારનું નામ કાઢતા પહેલા યોગ્ય તપાસ અને વ્યક્તિગત નોટિસ ફરજિયાત છે. પરંતુ મોટા પ્રમાણમાં થયેલી કમી દર્શાવે છે કે આ નિયમોનું પાલન થયું નથી.
કેટલાક કિસ્સાઓમાં મતદારોને ચૂંટણીના થોડા દિવસો પહેલા ખબર પડી કે તેઓ મતદાન માટે અયોગ્ય બની ગયા છે, જે લોકશાહી પ્રક્રિયા માટે ગંભીર ખતરો છે.
નાગરિક સમાજ અને કાનૂની લડત
નાગરિક સંગઠનો અને વકીલોએ આ મામલે હાઈકોર્ટના દરવાજા ખખડાવવાની તૈયારી શરૂ કરી દીધી છે. તેઓનું કહેવું છે કે આ માત્ર વહીવટી ભૂલ નહીં પરંતુ બંધારણીય અધિકારનું ઉલ્લંઘન છે. મતાધિકાર એ દરેક નાગરિકનો મૂળભૂત લોકશાહી અધિકાર છે. જો આ અધિકારને વ્યવસ્થિત રીતે છીનવી લેવામાં આવે, તો ચૂંટણીની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નચિહ્ન ઊભું થાય છે.
મતદારો માટે શું કરવું જરૂરી?
ચૂંટણી નિષ્ણાતો મતદારોને અપીલ કરી રહ્યા છે કે પોતાનું નામ મતદાર યાદીમાં છે કે નહીં તે ચકાસે જો નામ કમી થયું હોય તો તાત્કાલિક ફોર્મ નંબર ૮ દ્વારા સુધારા માટે અરજી કરે BLO અને ચૂંટણી કચેરીમાં લેખિત ફરિયાદ નોંધાવે, સાથે જ, સોશિયલ મીડિયા પર જાગૃતિ ફેલાવવી પણ મહત્વપૂર્ણ ગણાઈ રહી છે.
લોકશાહી માટે ચેતવણી
ગુજરાતમાં સામે આવેલા આ કૌભાંડને માત્ર એક રાજ્યનો મુદ્દો માનવો યોગ્ય નહીં થાય. જો સમયસર યોગ્ય પગલાં નહીં લેવામાં આવે, તો ભવિષ્યમાં આ મોડેલ દેશના અન્ય રાજ્યોમાં પણ લાગુ પડી શકે છે. SIR જેવી પ્રક્રિયાનો હેતુ મતદાર યાદી શુદ્ધ કરવાનો છે, પરંતુ જો એ જ પ્રક્રિયા મતાધિકાર છીનવવાનું સાધન બની જાય, તો લોકશાહીનું મૂળ હલાવી નાખે છે.
ફોર્મ નંબર ૭ના દુરુપયોગ અંગેના આ ગંભીર આરોપોની સ્વતંત્ર અને પારદર્શક તપાસ અનિવાર્ય બની ગઈ છે. ચૂંટણી પંચે વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે કડક કાર્યવાહી કરવી પડશે. નહીં તો, “મતદારોની સરકાર”ના બદલે “યાદી બનાવનારી સરકાર”ની ચર્ચા શરૂ થવામાં સમય નહીં લાગે. લોકશાહી માત્ર મતદાનથી નહીં, પરંતુ નિષ્પક્ષ અને વિશ્વસનીય પ્રક્રિયાથી જીવંત રહે છે — અને આજે એ જ પ્રક્રિયા પર સૌથી મોટો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે.
