રિપોર્ટર કલ્પેશ ધામેલીયા કામરેજ સુરત
પલસાણા, સુરત: દક્ષિણ ગુજરાતના ઔદ્યોગિક પટ્ટામાં આવેલા તાંતિથૈયા-સાંકી નહેર વિસ્તારમાં એક ભયાનક પર્યાવરણીય ગુનો આચરવામાં આવી રહ્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે. જેને ‘ગેરકાયદેસર ડમ્પિંગ સાઈટ’ માં ફેરવી દેવામાં આવી છે, તે વિસ્તાર હવે પ્રદૂષણનું કેન્દ્ર બન્યો છે. ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB) ના તાજેતરના નિરીક્ષણ અને ફટકારાયેલી ‘કારણ દર્શક નોટિસ’ એ સાબિત કર્યું છે કે નિયમોનું પાલન માત્ર કાગળ પર જ રહી ગયું છે.
GPCB ના પ્રાદેશિક અધિકારી અરુણ પટેલ ના નેતૃત્વમાં થયેલી તપાસમાં જે વિગતો બહાર આવી છે તે પર્યાવરણ પ્રેમીઓ માટે ચિંતાનો વિષય છે:
* ઝેરી કચરો અને સ્મશાનવત શાંતિ નિરીક્ષણ દરમિયાન (Lat: 21.147140, Long: 72.983669) પર માત્ર કચરો જ નહીં, પરંતુ બળી ગયેલા ઘન કચરાના ગંભીર નિશાન મળી આવ્યા છે. આનો અર્થ એ છે કે રાત્રિના અંધકારમાં અહીં ઝેરી પ્લાસ્ટિક અને કેમિકલયુક્ત સૂકો કચરો સળગાવવામાં આવે છે, જે હવામાં કેન્સરજનક તત્વો ભેળવે છે.
* નિયમોનું સરેઆમ ઉલ્લંઘન: ‘ઘન કચરો વ્યવસ્થાપન નિયમો, ૨૦૧૬’ મુજબ દરેક પંચાયતે કચરાના નિકાલ માટે ચોક્કસ પદ્ધતિ અપનાવવી પડે છે. પરંતુ તાંતિથૈયા ગ્રામ પંચાયત દ્વારા પંચાયત વિસ્તારના કચરાનો વૈજ્ઞાનિક ઢબે નિકાલ કરવાને બદલે, તેને જાહેર માર્ગો અને નહેર નજીક ફેંકી દેવામાં આવે છે.
* જમીન અને જળ પ્રદૂષણનું જોખમ: નહેરની નજીક આ પ્રકારે ઔદ્યોગિક અને પ્લાસ્ટિક કચરો ઠાલવવાથી વરસાદી પાણી સાથે આ ઝેરી તત્વો જમીનમાં ઉતરી રહ્યા છે, જે ભવિષ્યમાં ભૂગર્ભ જળને પણ પ્રદૂષિત કરી શકે છે.
કલમ ૩૧(એ) હેઠળ કાર્યવાહી
GPCB એ આ મામલે અત્યંત કડક વલણ અપનાવતા હવા (પ્રદૂષણ નિવારણ અને નિયંત્રણ) અધિનિયમ-૧૯૮૧ ની કલમ ૩૧(એ) નો ઉપયોગ કર્યો છે. આ કલમ હેઠળ જો પંચાયત ૧૫ દિવસમાં સંતોષકારક ખુલાસો નહીં આપે તો:
* પંચાયતના જવાબદાર હોદ્દેદારો સામે કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
* પર્યાવરણને થયેલા નુકસાન બદલ મોટો દંડ ફટકારવામાં આવી શકે છે.
શું આ ડમ્પિંગ સાઈટ માત્ર પંચાયતની બેદરકારી છે કે પછી તેની પાછળ કોઈ મોટા ઔદ્યોગિક એકમોનું ‘ગઠબંધન’ છે?
તાલુકા સ્વાગત ફરિયાદ નિવારણ કાર્યક્રમમાં અરજી થયા પછી જ તંત્ર કેમ જાગ્યું? અગાઉ કેમ કોઈ કાર્યવાહી ન થઈ?
મામલતદાર પલસાણા અને GPCB ની આ સંયુક્ત લડત હવે કયા અંજામ સુધી પહોંચે છે તેના પર સૌની નજર છે. તાંતિથૈયાના રહીશો હવે શુદ્ધ હવા અને પ્રદૂષણ મુક્ત વાતાવરણની આશા રાખી રહ્યા છે.
