વિશ્વ બેંકના ચીફ અજય બંગાએ ચેતવણી આપી છે કે અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં મોટી મંદી આવી શકે છે. ભલે કાયમી યુદ્ધવિરામ થાય, તો પણ વૈશ્વિક વિકાસ દરમાં 0.3 થી 0.4 ટકાનો ઘટાડો થવાની ભીતિ છે. જો સંઘર્ષ ફરી શરૂ થાય, તો આ ઘટાડો 1 ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. વિશ્વ બેંકે સંકેત આપ્યા છે કે મોંઘવારીમાં 200 થી 300 બેસિસ પોઈન્ટનો ઉછાળો આવી શકે છે, જેની સૌથી વધુ અસર વિકાસશીલ દેશો પર પડશે. ઉર્જા આયાત પર નિર્ભર દેશો માટે આર્થિક અસ્થિરતાનો મોટો ખતરો ઉભો થયો છે.
વિશ્વ બેંકના પ્રમુખ અજય બંગાના મતે, યુદ્ધનો અંત એ આર્થિક મુશ્કેલીઓનો અંત નથી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે યુદ્ધના કારણે થયેલું નુકસાન લાંબા ગાળા સુધી અર્થતંત્રના પાયા હચમચાવતું રહેશે. અત્યારે કાચા તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ 100 ડોલરની આસપાસ હોવાથી પરિવહન અને ઉત્પાદન ખર્ચમાં મોટો વધારો થયો છે. આ સ્થિતિમાં જો તાત્કાલિક અને કાયમી યુદ્ધવિરામ પણ અમલમાં આવે, તો પણ તે વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં આવનારી વ્યાપક મંદીને રોકી શકશે નહીં. આર્થિક મોરચે દુનિયા અત્યારે એક એવા વળાંક પર ઉભી છે જ્યાં વેપાર, ઉર્જા બજાર અને નાણાકીય વ્યવસ્થા ત્રણેય પર જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે.
મોંઘવારીના મોરચે પણ સ્થિતિ ચિંતાજનક દેખાઈ રહી છે. બંગાએ જણાવ્યું કે યુદ્ધવિરામની સ્થિતિમાં પણ વૈશ્વિક મોંઘવારીમાં 2 થી 3 ટકાનો વધારો થવાની શક્યતા છે. પરંતુ જો સંઘર્ષ વધુ લાંબો ખેંચાય અને અનિશ્ચિતતા જળવાઈ રહે, તો મોંઘવારીનો દર 0.9 ટકાના વધારા સાથે વિકાસશીલ દેશોમાં 6.7 ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. આ આંકડો સામાન્ય જનતાની ખરીદશક્તિ પર સીધો પ્રહાર કરશે. શેરબજારમાં જોવા મળતી અસ્થિરતા અને આયાત-નિકાસમાં પડતા અવરોધોને કારણે ભારત જેવા દેશોના વિદેશી હૂંડિયામણ પર પણ દબાણ વધી રહ્યું છે.
આ સંકટ સામે લડવા માટે વિશ્વ બેંકે સંવેદનશીલ અને ઉર્જા આયાત પર નિર્ભર દેશો સાથે વાતચીત શરૂ કરી છે જેથી તેમને ઈમરજન્સી ફંડ ઉપલબ્ધ કરાવી શકાય. જોકે, અજય બંગાએ સરકારોને એક મહત્વની સલાહ આપી છે કે તેઓએ ઈંધણ પર એવી સબસિડીઓ આપવાનું ટાળવું જોઈએ જે ભવિષ્યમાં રાજકોષીય ખાધમાં વધારો કરે અને દેશની આર્થિક સ્થિરતા જોખમાય. તેમણે નાઈજીરિયાનું ઉદાહરણ આપતા કહ્યું કે જે દેશો પોતાની ઉર્જા સુરક્ષા માટે વૈવિધ્ય લાવવામાં નિષ્ફળ રહેશે, તેઓ લાંબા ગાળે પાયમાલ થઈ શકે છે.
અંતમાં, વિશ્વ બેંકે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે પરંપરાગત અશ્મિભૂત ઇંધણ (જીવાશ્મ ઈંધણ) પર નિર્ભરતા ઘટાડવી એ જ એકમાત્ર કાયમી ઉકેલ છે. દેશોએ હવે પરમાણુ, જળ, પવન અને સૌર ઉર્જા જેવા વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો તરફ ઝડપથી વળવું પડશે. જો આ બદલાવ લાવવામાં મોડું થશે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે થતા કોઈપણ નાના સૈન્ય સંઘર્ષની સીધી અસર ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના રસોડા સુધી પહોંચતી રહેશે. વિશ્વ બેંકની આ ચેતવણી દુનિયાના તમામ રાષ્ટ્રો માટે એક એલાર્મ સમાન છે કે તેઓ હવે આર્થિક અને પર્યાવરણીય જોખમોને ગંભીરતાથી લેવાનું શરૂ કરે.
