મહિલાઓ વિરુદ્ધની હિંસાના કેસોમાં વધારો, કાયદા અને બંધારણ છતાં સ્ત્રીઓ કેમ અસુરક્ષિત? : સુપ્રીમ કોર્ટ
મહિલાઓ વિરુદ્ધની હિંસાના કેસોમાં વધારો થતા સુપ્રીમ કોર્ટે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને જણાવ્યું છે કે કાયદાઓ હોવા છતાં સામાજિક વિચારધારા ન બદલાવાને કારણે ગુનાઓ અટકતા નથી. જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ એન. કોટીશ્વર સિંહની બેન્ચે પત્નીની હત્યા કરનાર આરોપીની અપીલ ફગાવતા આ અવલોકન કર્યું હતું. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે જ્યાં સુધી પિતૃસત્તાક વિચારધારા અને મહિલાઓને ‘વસ્તુ’ સમજવાની દ્રષ્ટિ નહીં બદલાય, ત્યાં સુધી ન્યાયિક પ્રક્રિયા અધૂરી રહેશે. બંધારણીય અધિકારો અને જમીની હકીકત વચ્ચેના અંતરને દૂર કરવા માટે ‘સામાજિક ક્રાંતિ’ ની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ એન. કોટીશ્વર સિંહની ખંડપીઠે એક કેસની સુનાવણી દરમિયાન અવલોકન કર્યું હતું કે ભારતમાં મહિલાઓ વિરુદ્ધના ગુનાઓને રોકવા માટે પૂરતા અને સખત કાયદાઓ પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં છે. તેમ છતાં, હિંસાની ઘટનાઓમાં કોઈ નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો નથી. અદાલતે આ બાબતે ખેદ વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે કાયદાકીય માળખું ગમે તેટલું મજબૂત હોય, જો સમાજની વિચારસરણી રૂઢિચુસ્ત રહેશે તો ગુનેગારોને મળતી સજા પણ અન્ય લોકો માટે બોધપાઠ બની શકશે નહીં. કોર્ટે આ ટિપ્પણી ત્યારે કરી જ્યારે તે પોતાની પત્નીને જીવતી સળગાવી દેનાર આરોપી ‘શંકર’ ની અપીલ પર સુનાવણી કરી રહી હતી.
આ કેસની વિગતો મુજબ, નીચલી અદાલત અને હાઈકોર્ટે આરોપી શંકરને તેની પત્નીની ઘાતકી હત્યા બદલ આજીવન કેદની સજા ફટકારી હતી. આરોપીએ આ સજાને પડકારતા સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરી હતી, જેને સર્વોચ્ચ અદાલતે સદંતર ફગાવી દીધી છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે પીડિતાએ મૃત્યુ પહેલા આપેલું નિવેદન (Dying Declaration) આરોપીને દોષિત ઠેરવવા માટે પૂરતો અને નક્કર આધાર છે. આ ચુકાદા દ્વારા કોર્ટે સંદેશ આપ્યો છે કે મહિલાઓ વિરુદ્ધના જઘન્ય અપરાધોમાં ન્યાયતંત્ર કોઈ પણ પ્રકારની નરમાશ રાખશે નહીં. જોકે, કોર્ટે ઉમેર્યું કે સજા આપવી એ માત્ર એક પ્રક્રિયા છે, પરંતુ અસલી નિવારણ સામાજિક સમાનતામાં છે.
બેન્ચે બંધારણીય અધિકારો અને વર્તમાન પરિસ્થિતિ વચ્ચેના તફાવત પર ઊંડો પ્રકાશ પાડતા કહ્યું કે, ભારતીય બંધારણ દરેક મહિલાને ગરિમાપૂર્ણ જીવન જીવવાનો મૌલિક અધિકાર આપે છે. પરંતુ દુર્ભાગ્યવશ, આજે પણ મહિલાઓ ઘરની ચાર દીવાલોની અંદરથી લઈને કાર્યસ્થળ સુધી અસુરક્ષિત અનુભવે છે. અદાલતે ટાંક્યું હતું કે પિતૃસત્તાક માનસિકતા અને સ્ત્રીઓને ભોગવિલાસની વસ્તુ સમજવાનો દ્રષ્ટિકોણ જ આવા ગુનાઓનું મૂળ કારણ છે. જ્યાં સુધી સ્ત્રીને પુરુષના સમકક્ષ અને સન્માનની અધિકારી ગણવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી કાયદાકીય લડાઈ માત્ર કાગળ પર જ રહી જશે.
સુપ્રીમ કોર્ટે આ સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ માટે માત્ર ન્યાયતંત્ર જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર સમાજને સક્રિય થવા હાકલ કરી છે. કોર્ટના મતે, આ દિશામાં એક ‘સામાજિક ક્રાંતિ’ અનિવાર્ય છે. શિક્ષણ અને જનજાગૃતિ દ્વારા નવી પેઢીના યુવાનોને એ શીખવવું પડશે કે મહિલાઓનું સન્માન કરવું એ કોઈ ઉપકાર નથી, પરંતુ તેમનો મૂળભૂત અધિકાર છે. શાળાઓ અને પરિવારોમાં જો સમાનતાના સંસ્કારોનું સિંચન કરવામાં આવે, તો જ ભવિષ્યમાં હિંસામુક્ત સમાજનું નિર્માણ થઈ શકશે. સુપ્રીમ કોર્ટની આ ટિપ્પણીથી સ્પષ્ટ થાય છે કે મહિલા સુરક્ષા માટે હવે માત્ર પોલીસ અને કોર્ટના ભરોસે રહેવાને બદલે સામાજિક માનસિકતા બદલવાની તાતી જરૂરિયાત છે.
