ઈરાની નૌસેના (IRGC) એ સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં ‘MSC Francesca’ અને ‘Epaminodes’ નામના બે જહાજોને જપ્ત કર્યા છે. ‘Epaminodes’ નામનું જહાજ દુબઈથી રવાના થઈને ગુજરાતના મુંદ્રા પોર્ટ તરફ આવી રહ્યું હતું, ત્યારે જ ઈરાની દળોએ તેને આંતરી લીધું હતું. આ પહેલા પણ ત્રણ જહાજો પર અંધાધૂંધ ફાયરિંગની ઘટનાઓ બની હતી. પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા આ તણાવની વચ્ચે અમેરિકાએ પણ પોતાના રાજદ્વારી પ્રવાસો સ્થગિત કર્યા છે, જે યુદ્ધની ભીતિમાં વધારો કરે છે.
અહેવાલો અનુસાર, જપ્ત કરાયેલા જહાજોની ઓળખ ‘MSC Francesca’ અને ‘Epaminodes’ તરીકે કરવામાં આવી છે. જહાજ ટ્રેકિંગ ડેટા સૂચવે છે કે ‘Epaminodes’ તેની મુસાફરી દુબઈથી શરૂ કરી ચૂક્યું હતું અને તે ભારત તરફ આગળ વધી રહ્યું હતું. આ જહાજ ગુજરાતના મુંદ્રા બંદર પર લાંગરવાનું હતું, પરંતુ હોર્મુઝ પાસે IRGC એ હુમલો કરીને તેને પોતાના નિયંત્રણમાં લઈ લીધું હતું. હાલમાં જહાજના માલિકો કે તેના પર સવાર કર્મચારીઓ સાથે સંપર્ક થઈ શક્યો નથી. ભારત તરફ આવી રહેલા જહાજની આ રીતે જપ્તી થવી એ ભારતીય બંદરોની સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર માટે ગંભીર વિષય છે.
આ જપ્તી પૂર્વે હોર્મુઝના ઈરાની જળક્ષેત્રમાં ત્રણ અન્ય માલવાહક જહાજો પર પણ ભીષણ ફાયરિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. પ્રત્યક્ષદર્શીઓના જણાવ્યા મુજબ, IRGC થી જોડાયેલી એક ગનબોટ અચાનક નજીક આવી હતી અને કોઈ પણ પ્રકારની રેડિયો ચેતવણી આપ્યા વગર ગોળીબાર શરૂ કરી દીધો હતો. નવાઈની વાત એ છે કે આ જહાજો પાસે ટ્રાન્ઝિટ પરમિશન એટલે કે પસાર થવાની સત્તાવાર મંજૂરી હોવા છતાં તેમના પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. આ હુમલા પાછળનો હેતુ આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ રૂટ પર પોતાનું પ્રભુત્વ સાબિત કરવાનો હોઈ શકે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણની દૃષ્ટિએ જોઈએ તો આ ઘટના અત્યંત સૂચક છે. એક દિવસ પહેલા જ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સીઝફાયર (યુદ્ધવિરામ) ને બે અઠવાડિયા માટે વધાર્યો હતો. જોકે, તેની સાથે જ અમેરિકી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સની પાકિસ્તાન યાત્રાને અચાનક સ્થગિત કરી દેવામાં આવી હતી. આ ઘટનાક્રમ સાબિત કરે છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં સ્થિતિ અત્યંત અસ્થિર છે અને ગમે ત્યારે મોટો લશ્કરી સંઘર્ષ ફાટી નીકળી શકે છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાટાઘાટો હવે જોખમમાં મુકાઈ હોય તેવું લાગી રહ્યું છે.
ભારત માટે આ સંકટ સીધી રીતે તેલ અને ગેસના સપ્લાયને અસર કરી શકે છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની એ વિશ્વનો સૌથી મહત્વનો દરિયાઈ માર્ગ છે અને ભારતની મોટાભાગની ઉર્જા આયાત અહીંથી જ પસાર થાય છે. ગુજરાતના મુંદ્રા પોર્ટ જેવા મહત્વના બંદર પર આવતા જહાજને જપ્ત કરવું એ ભારતની આર્થિક ગતિવિધિઓને અવરોધવાનો પ્રયાસ હોઈ શકે છે. ભારત સરકાર અને વિદેશ મંત્રાલય આ બાબતે સક્રિય થયા છે અને જહાજ તેમજ તેના પર રહેલા લોકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રાજદ્વારી માધ્યમોનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
