ગુજરાત રાજ્ય આરોગ્ય સમીક્ષા ૨૦૨૫-૨૬
જૂનાગઢનો ‘આરોગ્ય વિજય’ અને કચ્છનું આરોગ્યતંત્ર ‘વેન્ટિલેટર’ પર: રાજ્યના રિપોર્ટ કાર્ડમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો
કચ્છ, તા. 3:
ગુજરાત સરકારના આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ના ટેકો પ્લસ (‘Techo+’) વાર્ષિક આરોગ્ય કામગીરી સમીક્ષાના ડેટાએ રાજ્યમાં ચર્ચા જગાવી છે. એક તરફ જૂનાગઢ જિલ્લો રાજ્યમાં પ્રથમ ક્રમે આવીને આદર્શ બન્યો છે તો બીજી તરફ વિસ્તારની દૃષ્ટિએ દેશના સૌથી મોટા કચ્છ જિલ્લાનું આરોગ્યતંત્ર હાલ ‘વેન્ટિલેટર’ પર હોય તેવી અત્યંત ગંભીર સ્થિતિ સર્જાઈ છે. ૪૨ જિલ્લાઓની યાદીમાં કચ્છ છેલ્લે (૪૨મા) ક્રમે ફેંકાયું છે.
જૂનાગઢ જિલ્લાએ મક્કમ નેતૃત્વ અને શ્રેષ્ઠ વહીવટી કુશળતાના દમ પર રાજ્યમાં પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યું છે. જૂનાગઢ જિલ્લાના માળિયા હાટીના, ભેસાણ અને માંગરોળ જેવા તાલુકાઓએ રાજ્યના ટોપ-૧૦માં સ્થાન મેળવીને સાબિત કર્યું છે કે યોગ્ય સંકલનથી પરિણામો બદલી શકાય છે. CDHO અને THO વચ્ચેના સીધા સંકલનને કારણે છેવાડાના માનવી સુધી આરોગ્ય સેવાઓ પહોંચી છે.
કચ્છની સ્થિતિ: શા માટે તંત્ર ‘વેન્ટિલેટર’ પર છે?
રાજ્યના સૌથી નબળા ૬ તાલુકામાંથી ૫ તાલુકા (મુંદરા, અબડાસા, નખત્રાણા, માંડવી અને લખપત) માત્ર કચ્છના છે. લખપત બ્લોક સમગ્ર ગુજરાતમાં સૌથી છેલ્લે (૨૮૨મા ક્રમે) છે જે ચિંતાનો વિષય છે.
આરોગ્ય તંત્ર પડી ભાંગવાના પાયાના પાંચ કારણો:
1. બિનતાર્કિક બદલીઓનો ફટકો: ૪૦૦ જેટલા જૂના અને અનુભવી ફિલ્ડ સ્ટાફની સામૂહિક બદલીઓ તંત્રની સૌથી મોટી ભૂલ સાબિત થઈ છે. ભૌગોલિક રીતે વિશાળ કચ્છમાં સ્થાનિક ભાષા અને તાસીર સમજતા કર્મચારીઓ વગર કામગીરી ઠપ્પ થઈ ગઈ છે.
2. સંસાધનોની કટોકટી: આરોગ્ય કેન્દ્રો પાસેથી એમ્બ્યુલન્સ પરત ખેંચી લેવાના નિર્ણયને કારણે સુપરવિઝન અને ઇમરજન્સી સેવામાં મોટો અવરોધ ઊભો થયો છે.
3. ભરતી અને ખાલી જગ્યાઓ: ૫૦% જેટલી જગ્યાઓ ખાલી હોવાને કારણે અને આઉટસોર્સિંગ કર્મચારીઓને સમયસર પગાર ન મળતા ‘સેવા ભાવના’નો અભાવ અને કામગીરીમાં શિથિલતા આવી છે.
4. વહીવટી ગૂંચવણો: લખપત જેવા તાલુકાઓમાં અટપટા પરિપત્રો અને પગારમાં વિલંબને કારણે કર્મચારીઓ શારીરિક, માનસિક અને આર્થિક રીતે તૂટી પડ્યા છે.
5. બિનઅનુભવી સ્ટાફ: કચ્છ જિલ્લો માત્ર નવી ભરતીના ‘તાલીમ કેન્દ્ર’ જેવો બની ગયો છે જ્યાં અનુભવ મેળવ્યા બાદ કર્મચારીઓ વતનમાં બદલી કરાવી લે છે.
રિપોર્ટ મુજબ લખપત તાલુકામાં સગર્ભા મહિલાઓની ૪ વિઝિટ, આરોગ્ય પ્રોફાઈલ ટ્રેકિંગ અને પ્રાથમિક રસીકરણમાં ભયંકર બેદરકારી જોવા મળી છે. આ માત્ર આંકડા નથી, પરંતુ માતા અને શિશુના સ્વાસ્થ્ય સાથે થયેલી ગંભીર બેદરકારી છે.
આરોગ્ય ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોના મતે જો સરકાર તાત્કાલિક ધોરણે કચ્છમાં બદલીના નિયમોમાં સુધારો નહીં કરે અને ખાલી જગ્યાઓ નહીં ભરે તો વેન્ટિલેટર પર રહેલું કચ્છ જિલ્લાનું આરોગ્ય તંત્ર ગમે ત્યારે શ્વાસ છોડી શકે છે. એક તરફ જૂનાગઢની સફળતાની ઉજવણી છે, તો બીજી તરફ કચ્છ માટે આ એક ગંભીર ‘વેક-અપ કોલ’ છે.
—————————
“આપણો અંતિમ ધ્યેય ગુજરાતની દરેક માતા અને બાળકને સુરક્ષિત ભવિષ્ય આપવાનો છે. શૂન્ય બેદરકારી અને ૧૦૦% કમિટમેન્ટ એ જ એકમાત્ર રસ્તો છે.”
— ડૉ. કરણકુમાર આર. મંડલી (મેડિકલ ઓફિસર, ડેટા આધારિત રિપોર્ટ પ્રસ્તુતકર્તા)
—————————
(નોંધ: આ અહેવાલ ડેટા એનાલિસિસ અને વિશ્વાસપાત્ર સૂત્રોના અભિપ્રાયો પર આધારિત છે.)
આરોગ્ય સમીક્ષા Rank@યોરમેડિકલઓફિસર
વાત્સલ્યમ્ સમાચારમાં મુંદરા-કચ્છના સમાચાર/જાહેરાત આપવા માટે સંપર્ક કરો :
-પુજા ઠક્કર,
9426244508,
ptindia112@gmail.com
