ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાં ‘અનુવાદ: સિદ્ધાંત અને પ્રયોગ’ વિષય પર દ્વિ-દિવસીય રાજ્યસ્તરીય કાર્યશાળા યોજાઈ
રિપોર્ટર
હિતેન્દ્ર ગોસાઈ
અમદાવાદ
ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી, ગાંધીનગર અને ગુજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદના સંયુક્ત ઉપક્રમે વિદ્યાપીઠના આદિવાસી સંશોધન કેન્દ્ર ખાતે ‘અનુવાદ: સિદ્ધાંત અને પ્રયોગ’ વિષય પર દ્વિ-દિવસીય રાજ્યસ્તરીય કાર્યશાળાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. 16 અને 17 માર્ચે યોજાયેલી આ કાર્યશાળામાં અનુવાદ ક્ષેત્રના વિવિધ પાસાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી અને વિદ્યાર્થીઓને પ્રાયોગિક રીતે અનુવાદ કરવાની તક પણ આપવામાં આવી હતી.
કાર્યક્રમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભાષાંતરના સિદ્ધાંતોને સમજાવવા ઉપરાંત અનુવાદની પ્રયોગશીલ પ્રક્રિયા અંગે વિદ્યાર્થીઓ અને સંશોધકોને માર્ગદર્શન આપવાનો હતો. કાર્યક્રમમાં વિવિધ કોલેજો અને યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો તેમજ ભાષા અભ્યાસ સાથે સંકળાયેલા અધ્યાપકો મોટી સંખ્યામાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
કાર્યક્રમ દરમિયાન મુખ્ય વક્તા તરીકે હાજર રહેલા જાણીતા અનુવાદક અરુણાબા જાડેજાએ અનુવાદ ક્ષેત્રના વ્યાપ અને તેની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાને સમજાવી હતી. તેમણે પોતાના અનુવાદ કારકિર્દીના અનુભવો શેર કરતા જણાવ્યું કે અનુવાદ માત્ર શબ્દોને એક ભાષામાંથી બીજી ભાષામાં રૂપાંતર કરવાનો કાર્ય નથી, પરંતુ તેમાં સ્થળ, સમય, સંસ્કૃતિ અને સામાજિક સંદર્ભોને ધ્યાનમાં રાખીને અર્થપૂર્ણ સંદેશ પહોંચાડવાનો મહત્વનો ભાગ હોય છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે અનુવાદ કરતી વખતે સમાજમાં પ્રચલિત ભાષાશૈલીનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે જેથી વાચકોને મૂળ ભાવ સ્પષ્ટ રીતે સમજાય.
કાર્યશાળા દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓને પ્રાયોગિક સત્રો દ્વારા વિવિધ ભાષાઓના લખાણોના અનુવાદનો અનુભવ કરાવવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓએ અનુવાદ કરતી વખતે આવતી વિવિધ મુશ્કેલીઓ અને ભાષાકીય પડકારો અંગે નિષ્ણાતો સાથે સંવાદ કર્યો હતો. નિષ્ણાતોએ તેમને યોગ્ય માર્ગદર્શન આપી અનુવાદને વધુ અસરકારક બનાવવા માટેની પદ્ધતિઓ સમજાવી હતી.
આ પ્રસંગે ગુજરાત વિદ્યાપીઠના વાઇસ ચાન્સેલર હર્ષદ પટેલે પોતાના પ્રાસંગિક સંબોધનમાં જણાવ્યું કે અનુવાદ એ વિવિધ ભાષાઓ અને સંસ્કૃતિઓ વચ્ચેનું મહત્વપૂર્ણ સેતુ છે. તેમણે જણાવ્યું કે અનુવાદ ક્ષેત્રને આગળ વધારવા માટે નવી પેઢી અને અનુભવી અનુવાદકો વચ્ચે સંવાદ અને સહકાર ખૂબ જરૂરી છે. આ પ્રકારની કાર્યશાળાઓ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને ભાષા અને સાહિત્યના ક્ષેત્રમાં નવી દિશા મળે છે.
ભાષા વિભાગના ડીન સંજય મકવાણાએ કાર્યશાળામાં ઉપસ્થિત તમામ મહેમાનો અને વિદ્યાર્થીઓનું સ્વાગત કરતા જણાવ્યું કે અનુવાદ સાહિત્યના વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ સાધન છે. વિવિધ ભાષાઓમાં રચાયેલ સાહિત્યને વધુ લોકો સુધી પહોંચાડવામાં અનુવાદકની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની રહે છે.
અંગ્રેજી વિભાગના વડા અતુલ પરમારે પોતાના પ્રવચનમાં જણાવ્યું કે અનુવાદ બે અલગ અલગ સંસ્કૃતિઓ અને વિચારધારાઓ વચ્ચે સમન્વય સ્થાપિત કરવાનું કાર્ય કરે છે. તેમણે જણાવ્યું કે આજના આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના યુગમાં પણ માનવીય અનુવાદકની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે ભાષાના સૂક્ષ્મ અર્થ અને સંસ્કૃતિના પરિપ્રેક્ષ્યને સમજવાની ક્ષમતા માત્ર માનવી પાસે જ હોય છે. તેથી અનુવાદકોને પ્રોત્સાહન આપવા અને તેમને તાલીમ આપવા માટે આવી કાર્યશાળાઓનું આયોજન ખૂબ જરૂરી બની રહ્યું છે.
બે દિવસીય કાર્યશાળા દરમિયાન અનુવાદના વિવિધ તત્વો, ભાષા શૈલી, સાંસ્કૃતિક સંદર્ભો અને પ્રયોગાત્મક અભ્યાસ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. વિદ્યાર્થીઓએ ઉત્સાહપૂર્વક ચર્ચાઓમાં ભાગ લીધો હતો અને વિવિધ ભાષાઓ વચ્ચેના અનુવાદના પ્રયોગો દ્વારા નવી સમજ મેળવી હતી.
આ કાર્યક્રમમાં વાઇસ ચાન્સેલર હર્ષદ પટેલ, અનુવાદક અરુણાબા જાડેજા, ભાષા વિભાગના ડીન સંજય મકવાણા, અંગ્રેજી વિભાગના વડા અતુલ પરમાર, અંગ્રેજી વિભાગના અધ્યાપક દિવ્યેશ ભટ્ટ, અમરેન્દ્ર પાંડે સહિત અન્ય પ્રાધ્યાપકો તેમજ ગુજરાત વિદ્યાપીઠ અને અન્ય કોલેજ-યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓ મોટી સંખ્યામાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. કાર્યક્રમ અંતે ચર્ચા સત્ર અને આભારવિધિ સાથે કાર્યશાળાની પૂર્ણાહુતિ કરવામાં આવી હતી.
