MORBI:મોરબી જિલ્લા પંથકમાં સરકારી જમીનોને ‘વિકાસના પગ આવ્યા’! રેકોર્ડ પર સરકારી, પણ સ્થળ પર ચિત્ર કંઈક અલગ જ
MORBI:મોરબી જિલ્લા પંથકમાં સરકારી જમીનોને ‘વિકાસના પગ આવ્યા’! રેકોર્ડ પર સરકારી, પણ સ્થળ પર ચિત્ર કંઈક અલગ જ
સૌરાષ્ટ્રનું ઉદ્યોગ હબ અને “સૌરાષ્ટ્રનું પેરિસ” તરીકે ઓળખાતું મોરબી આજે વિકાસ અને વ્યવસ્થાના દ્વંદ્વ વચ્ચે ઉભું દેખાઈ રહ્યું છે. વિશ્વસ્તરે સિરામિક, ઘડિયાળ અને ઉદ્યોગોના કારણે જાણીતા બનેલા મોરબી જિલ્લામાં વિકાસની દોડ તો તેજ બની છે, પરંતુ તેની સાથે ગૌચર, ખરાબા અને સરકારી જમીનોના સંરક્ષણ અંગે ગંભીર સવાલો પણ સ્થાનિક સ્તરે ઊભા થઈ રહ્યા છે.
સ્થાનિક લોકોના અનુભવ મુજબ, સરકારી રેકોર્ડમાં ગૌચર અથવા ખરાબા તરીકે નોંધાયેલી ઘણી જમીનો સ્થળ ઉપર મોટા બાંધકામો, ફેક્ટરીઓ, ફ્લેટો, તબેલા, હોટલો અને રેસ્ટોરન્ટોથી ઘેરાતી હોવાના આક્ષેપો સતત ચર્ચામાં છે. પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે જો સરકારી જમીનો સુરક્ષિત હોય, તો પછી આવી પ્રવૃત્તિઓ કોની મંજૂરી કે કઈ વ્યવસ્થાકીય ખામીના કારણે શક્ય બને છે?
મોરબી શહેરથી ગ્રામ્ય વિસ્તારો સુધી, ખાસ કરીને હાઇવે કિનારે અને ગામ પ્રવેશ માર્ગો આસપાસ, ગેરઆયોજિત બાંધકામો અને દબાણોની ચર્ચા વધી રહી છે. મોરબીથી રાજકોટ, કચ્છ અને અમદાવાદ તરફ જતા માર્ગો પર વેપારિક પ્રવૃત્તિઓ અને બાંધકામોનું વધતું પ્રમાણ વિકાસનું ચિહ્ન ગણાય, પરંતુ જો તે કાયદેસરતા, પર્યાવરણ અને જાહેર સુવિધાઓના મૂલ્યાંકન વગર થાય તો તે આવનારા સમયમાં સમસ્યાઓ સર્જી શકે છે.પર્યાવરણના મુદ્દે પણ લોકો ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. નદી-નાળા અને હોકળામાં કેમિકલયુક્ત પાણીના પ્રવાહ, દુર્ગંધ, લીલી સેવાળ અને સ્વચ્છતાના અભાવ જેવા પ્રશ્નો સ્થાનિક જીવનશૈલી અને આરોગ્ય પર અસર કરતા હોવાનું કહેવાય છે. જો ઔદ્યોગિક વિકાસ સાથે પર્યાવરણીય સંતુલન જળવાતું ન હોય તો વિકાસનો અર્થ માત્ર આર્થિક આંકડાઓ સુધી મર્યાદિત રહી શકે.મોરબી શહેરમાં દબાણ હટાવ ઝુંબેશ હેઠળ કેટલાક વિસ્તારોમાં બુલડોઝર કાર્યવાહી થઈ રહી છે, પરંતુ બીજી તરફ નાળા-હોકળા નજીક ઊભેલી મોટી ઈમારતો, પાર્કિંગ વિનાના કોમ્પ્લેક્સ અને ટ્રાફિક સમસ્યાઓ સામે તંત્રની સમાન કડકતા દેખાય છે કે નહીં, તેવો પ્રશ્ન પણ નાગરિકોમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
મોરબી જિલ્લામાં આશરે 350 જેટલી ગ્રામ પંચાયતો અને સૈંકડો ગ્રામ્ય વિસ્તારો આવેલા છે. આવા વિસ્તારોમાં ગોચર જમીન પશુપાલન અને ગ્રામ્ય જીવન માટે મહત્વની માનવામાં આવે છે. જો આવી જમીનો ધીમે ધીમે અન્ય ઉપયોગમાં જતી રહે, તો ભવિષ્યમાં ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર અને પર્યાવરણ પર તેની અસર પડી શકે છે.
આ સમગ્ર મુદ્દે તટસ્થ રીતે જોવામાં આવે તો વિકાસ જરૂરી છે, પરંતુ વિકાસ અને નિયમો વચ્ચે સંતુલન વધુ જરૂરી બને છે. જો સરકારી જમીનો અંગે ગેરરીતિ, દબાણ અથવા કાયદાકીય પ્રશ્નો હોય તો તેની પારદર્શક તપાસ, જવાબદારી નક્કી કરવી અને જરૂરી કાર્યવાહી થવી જોઈએ. સાથે જ ખુલ્લી સરકારી જમીનોનો ઉપયોગ પ્રજાલક્ષી સુવિધાઓ—જેમ કે પાર્કિંગ, ગ્રીન ઝોન, રમતગમત મેદાનો અથવા સામાજિક ઉપયોગ—માટે થાય તો વિકાસ વધુ જનકેન્દ્રિત બની શકે.
પ્રજા હિતનું ચિંતન એટલું જ કહે છે કે વિકાસની દોડમાં કાયદો, પર્યાવરણ અને ભાવિ પેઢીના હકો ભૂલાઈ ન જાય—કારણ કે ગૌચર અને સરકારી જમીન માત્ર જમીન નથી, પરંતુ ભવિષ્યની સંયુક્ત સંપત્તિ છે.
