સાણંદમાં વિદ્યાર્થીઓના હાથે હરિત ક્રાંતિનો પ્રારંભ: ચોમાસામાં એક લાખ સીડબોલ તૈયાર કરવાના મહાઅભિયાનને મળી ગતિ

રિપોર્ટર
હિતેન્દ્ર ગોસાઈ
અમદાવાદ

ગુજરાત સરકારના ‘મિશન ગ્રીન ગુજરાત’ અને પર્યાવરણ સંરક્ષણના સંકલ્પને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સાણંદ તાલુકા વહીવટી તંત્ર, શિક્ષણ વિભાગ, વન વિભાગ અને માનવ સેવા ટ્રસ્ટના સંયુક્ત ઉપક્રમે એક લાખ સીડબોલ તૈયાર કરવાના મહાઅભિયાનનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો છે. પર્યાવરણ જાળવણી સાથે વિદ્યાર્થીઓમાં પ્રકૃતિ પ્રત્યેની જવાબદારીની ભાવના વિકસે તેવા હેતુથી શરૂ કરાયેલું આ અભિયાન સમગ્ર તાલુકામાં હરિયાળી વધારવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પહેલ માનવામાં આવી રહ્યું છે.

આ અભિયાનનો વિધિવત પ્રારંભ માણકોલ ઉત્તર બુનિયાદી માધ્યમિક શાળા અને માણકોલ પ્રાથમિક શાળા ખાતે કરવામાં આવ્યો હતો. કાર્યક્રમમાં વન વિભાગના અધિકારીઓ, શિક્ષકો, સેવાભાવી કાર્યકરો અને મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. વિદ્યાર્થીઓએ ઉત્સાહપૂર્વક સીડબોલ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં ભાગ લઈ પર્યાવરણ પ્રત્યેની પોતાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી.

વન વિભાગ દ્વારા અભિયાન માટે સ્થાનિક આબોહવાને અનુકૂળ એવા દેશી વૃક્ષોના બીજ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા હતા. તેમાં લીમડો, પીપળો, વડ, બોર, કરંજ અને બાવળ જેવા વૃક્ષોના બીજનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. સીડબોલ તૈયાર કરવા માટે ફળદ્રુપ માટી, દેશી ગાયના છાણ અને કુદરતી જૈવિક પોષક તત્ત્વોના મિશ્રણનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેથી વરસાદી ઋતુ દરમિયાન બીજને અંકુરિત થવા માટે અનુકૂળ વાતાવરણ મળી રહે.

વન વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે સીડબોલ પદ્ધતિ આધુનિક અને અસરકારક વનીકરણ તકનીક તરીકે વિશ્વભરમાં સ્વીકારવામાં આવી રહી છે. આ પદ્ધતિમાં પરંપરાગત વૃક્ષારોપણની સરખામણીએ ઓછો ખર્ચ થાય છે અને ખાડા ખોદવા, ટ્રી-ગાર્ડ ગોઠવવા અથવા નિયમિત પાણી આપવાની જરૂરિયાત પણ ઓછી રહે છે. ચોમાસા દરમિયાન આ સીડબોલને જંગલ વિસ્તારો, પડતર જમીનો, ટેકરીઓ અને વૃક્ષવિહીન વિસ્તારોમાં ફેંકવામાં આવશે. વરસાદી પાણીના સંપર્કમાં આવતા જ માટીનું કવચ ધીમે-ધીમે ઓગળશે અને બીજ કુદરતી રીતે જમીનમાં અંકુરિત થશે.

શિક્ષણ વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે અભિયાનનો હેતુ માત્ર વૃક્ષોની સંખ્યા વધારવાનો નથી, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓમાં બાળપણથી જ પર્યાવરણ પ્રત્યેની સંવેદનશીલતા, જવાબદારી અને પ્રકૃતિ પ્રત્યેનો પ્રેમ વિકસાવવાનો પણ છે. બાળકો પોતાના હાથે સીડબોલ તૈયાર કરે છે ત્યારે તેઓ માત્ર એક પ્રવૃત્તિમાં ભાગ લેતા નથી, પરંતુ હરિયાળા અને સ્વસ્થ ભવિષ્યના નિર્માણમાં પોતાનું યોગદાન પણ આપે છે.

અંદાજ મુજબ જો એક લાખ સીડબોલમાંથી માત્ર દસ ટકા બીજ સફળતાપૂર્વક અંકુરિત થાય, તો પણ આગામી વર્ષોમાં સાણંદ તાલુકામાં આશરે દસ હજાર નવા વૃક્ષોનો ઉમેરો થઈ શકશે. આ વૃક્ષો હવાના શુદ્ધિકરણ, ઓક્સિજનના પ્રમાણમાં વધારો, સ્થાનિક તાપમાનમાં ઘટાડો, જમીનના ધોવાણને અટકાવવા તેમજ ભૂગર્ભ જળસ્તર જાળવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. સાથે જ સ્થાનિક જૈવવૈવિધ્યને પણ પ્રોત્સાહન મળશે.

આ અભિયાન આગામી દિવસોમાં તાલુકાની તમામ સરકારી, ગ્રાન્ટેડ અને ખાનગી શાળાઓ સુધી વિસ્તરશે. વિદ્યાર્થીઓ ઉપરાંત શિક્ષકો, વાલીઓ, સામાજિક સંસ્થાઓ, યુવા મંડળો, સ્વૈચ્છિક સંગઠનો અને વિવિધ કોર્પોરેટ સંસ્થાઓને પણ CSR અંતર્ગત આ હરિત અભિયાનમાં જોડાવા માટે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું છે.

વન વિભાગે જણાવ્યું હતું કે પર્યાવરણ સંરક્ષણ માત્ર સરકારની જવાબદારી નથી, પરંતુ સમગ્ર સમાજની સામૂહિક ફરજ છે. જનભાગીદારીથી જ હરિયાળું અને પર્યાવરણમૈત્રી ગુજરાતનું સ્વપ્ન સાકાર થઈ શકે છે. આ પ્રકારના અભિયાનો દ્વારા નવી પેઢીમાં પ્રકૃતિ પ્રત્યેનો પ્રેમ, વૃક્ષો પ્રત્યેની સંવેદના અને પર્યાવરણ જાળવવાનો સંકલ્પ વધુ મજબૂત બનશે.

કાર્યક્રમ દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓને સીડબોલ બનાવવાની વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા, દેશી વૃક્ષોના મહત્વ, જળ સંરક્ષણ અને જૈવવૈવિધ્ય અંગે પણ માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું. પર્યાવરણ બચાવવા માટે દરેક વ્યક્તિ દર વર્ષે ઓછામાં ઓછું એક વૃક્ષ ઉછેરે અને તેની સંભાળ રાખે તેવો સંદેશ પણ આપવામાં આવ્યો હતો.

આ હરિત અભિયાનને સ્થાનિક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, શિક્ષકો, વિદ્યાર્થીઓ અને નાગરિકો તરફથી ઉત્સાહભર્યો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો. આયોજકોનો વિશ્વાસ છે કે આ જનભાગીદારી આધારિત પહેલ સાણંદ તાલુકાને વધુ હરિયાળો બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે અને રાજ્યમાં પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે એક પ્રેરણાદાયી મોડેલ તરીકે ઉભરી આવશે.