હોર્મુઝ સંકટ અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવ વચ્ચે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ માર્કેટ (લાલ સમુદ્ર/પશ્ચિમ એશિયા) માંથી ભારત માટે વધુ એક ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના એક તાજેતરના નિર્ણયના કારણે ભારતમાં ફરી એકવાર પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ આસમાને પહોંચવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે.
વૈશ્વિક તેલ સંકટ અને ઈરાન સાથે ચાલી રહેલા સૈન્ય તણાવ વચ્ચે અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક મોટું કદમ ઉઠાવ્યું છે. ટ્રમ્પ સરકારે રશિયન ક્રૂડ ઓઈલ (કાચા તેલ) ની ખરીદી પર અત્યાર સુધી આપવામાં આવેલી અસ્થાયી પ્રતિબંધ મુક્તિ (છૂટછાટ) ને આગળ વધારવાનો એટલે કે રિન્યૂ કરવાનો સ્પષ્ટ ઈનકાર કરી દીધો છે. શનિવાર એટલે કે 16 મે ના રોજ આ છૂટછાટની સમયમર્યાદા સમાપ્ત થઈ ચૂકી છે. અમેરિકાના આ નિર્ણયને ભારત માટે એક બહુ મોટો આર્થિક ઝટકો માનવામાં આવી રહ્યો છે.
માર્ચ 2026માં જ્યારે અમેરિકા-ઈરાન સંકટ વધ્યું અને ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) માં નાકાબંધી જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ, ત્યારે વૈશ્વિક બજારમાં તેલનો પુરવઠો જાળવી રાખવા માટે ટ્રમ્પ સરકારે રશિયન તેલના દરિયાઈ ટેન્કરો પર અસ્થાયી છૂટ આપી હતી. જો કે, યુરોપિયન દેશો આ નિર્ણયનો સતત વિરોધ કરી રહ્યા હતા. તેમનું માનવું હતું કે તેલના વેચાણથી મળતા કરોડો ડોલરનો ઉપયોગ રશિયા પોતાના યુદ્ધ ફંડ (વૉર ફંડ) ને મજબૂત કરવા માટે કરી રહ્યું છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ સામે ઝૂકીને આખરે ટ્રમ્પે આ છૂટછાટ સમાપ્ત કરી દીધી છે.
મિડલ ઈસ્ટ (પશ્ચિમ એશિયા) માંથી તેલની સપ્લાય 61% જેટલી ઘટી ગયા બાદ, ભારત પોતાની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે મોટા પાયે રશિયા પાસેથી સસ્તું ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરી રહ્યું હતું. માર્ચ અને એપ્રિલ 2026 માં રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો ઓઈલ સપ્લાયર દેશ રહ્યો છે, જ્યાં ભારત દરરોજ આશરે 1.57 મિલિયન બેરલ કાચું તેલ ખરીદતું હતું. હવે અમેરિકન પ્રતિબંધો કડક થવાના કારણે ભારત માટે રશિયા પાસેથી નિર્બાધ અને સસ્તું તેલ મેળવવું ઘણું મુશ્કેલ બની જશે.
ભારતે હજુ થોડા દિવસો પહેલાં જ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લીટર 3 રૂપિયાનો વધારો ઝીંક્યો છે, જેની સાથે સીએનજી ના ભાવ પણ વધ્યા છે. આર્થિક નિષ્ણાતોના મતે, જો આ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી તણાવના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધશે, તો સરકારી તેલ કંપનીઓ આગામી દિવસોમાં દેશમાં ફરી એકવાર પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં મોટો વધારો કરવા માટે મજબૂર બનશે, જેનાથી સામાન્ય જનતા પર મોંઘવારીનો બોજ વધુ વધશે.
