બાયડ તાલુકામાં બનાવવામાં આવેલા નર્મદા જળસંપતિ અને કલ્પસર યોજના હેઠળના ચેકડેમોની રીપેરીંગ ના અભાવે દયનીય હાલત
કિરીટ પટેલ બાયડ
ગુજરાતમાં જળ સંચય અને સિંચાઈ માટે કરોડોના ખર્ચે બનાવવામાં આવેલી ચેકડેમની યોજનાઓ હાલમાં કાગળ પર જ હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. વર્ષ 2004-05 દરમિયાન નર્મદા જળ સંપત્તિ અને કલ્પસર વિભાગ દ્વારા બાંધવામાં આવેલા અનેક ચેકડેમો પોતાની યોગ્ય મરામતના અભાવે ખંડેર હાલતમાં ફેરવાઈ ગયા છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, આ ચેકડેમો બાંધકામના થોડા જ સમયમાં તૂટી ગયા હતા, છતાં બે દાયકા વીતવા છતાં તંત્ર દ્વારા કોઈ નક્કર સમારકામ કરવામાં આવ્યું નથી.
’સુપર અલ-નીનો’ની આગાહી અને તંત્રની નિષ્ક્રિયતા
હવામાન વિભાગ દ્વારા વર્ષ 2026માં ‘સુપર અલ-નીનો’ (Super El Niño)ની ગંભીર આગાહી કરવામાં આવી છે, જેના કારણે અનિયમિત અને અતિવૃષ્ટિ જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં જળ સંગ્રહ માટે ચેકડેમનું મજબૂત હોવું અત્યંત આવશ્યક છે. જોકે, વર્તમાન સ્થિતિ જોઈએ તો, મોટાભાગના ચેકડેમોના પાળા તૂટેલા છે, દરવાજા જામ થઈ ગયા છે અને ભંગાણના કારણે તે પાણી સંગ્રહ કરવામાં સદંતર નિષ્ફળ છે.
સ્થાનિક ખેડૂતોના જણાવ્યા અનુસાર, “જ્યારે આ ચેકડેમ બન્યા ત્યારે અમને આશા હતી કે ઉનાળામાં સિંચાઈ માટે પાણી મળશે, પરંતુ બાંધકામની નબળી ગુણવત્તાને કારણે તે થોડા જ દિવસોમાં તૂટી ગયા. વારંવાર સિંચાઈ વિભાગને રજૂઆત કરવા છતાં, માત્ર આશ્વાસનો સિવાય કંઈ મળ્યું નથી. જો આ વખતે ચોમાસું ભારે રહેશે અને ચેકડેમ તૂટેલી હાલતમાં હશે, તો આસપાસના ખેતરોમાં પાણી ફરી વળવાની અને ધોવાણ થવાની ભીતિ છે.”
આ મામલે જવાબદાર સિંચાઈ વિભાગના અધિકારીઓ હંમેશા બજેટના અભાવ અથવા ટેકનિકલ કારણો આગળ ધરીને પોતાની જવાબદારીમાંથી છટકી રહ્યા છે. બે દાયકા પછી પણ આ પ્રોજેક્ટની આવી દુર્દશા માટે જવાબદાર કોણ? તે એક મોટો પ્રશ્ન છે.
તત્કાલ અસરથી તૂટેલા ચેકડેમોનું સ્થળ તપાસ (Site Inspection) કરવામાં આવે.
’સુપર અલ-નીનો’ના સંભવિત ખતરાને ધ્યાનમાં રાખીને યુદ્ધના ધોરણે સમારકામ હાથ ધરવામાં આવે.
ભૂતકાળમાં થયેલા નબળા બાંધકામની ઉચ્ચસ્તરીય તપાસ કરી જવાબદારો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવે.
આગામી સમયમાં જો તંત્ર જાગશે નહીં, તો ખેડૂતો અને જળ સંચયના આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટને મોટું નુકસાન વેઠવાનો વારો આવશે.
