વાત્સલ્યમ સમાચાર
મદન વૈષ્ણવ
ડાંગ જિલ્લાના મુખ્ય મથક આહવા સ્થિત આંબેડકર ભવન ખાતે તાજેતરમાં પીપલ્સ યુનિયન ફોર સિવિલ લિબર્ટીઝ (પીયુસીએલ) ગુજરાત અને મજૂર અધિકાર મંચના સંયુક્ત ઉપક્રમે શેરડી કાપણી મજૂરોની એક મહત્વપૂર્ણ જન સુનાવણીનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતુ.ડાંગ સહિત આસપાસના અંતરિયાળ આદિવાસી વિસ્તારોમાંથી ખૂબ જ મોટી સંખ્યામાં ઉપસ્થિત રહેલા શ્રમિકો, મહિલાઓ અને મુકાદમોએ આ મંચ પરથી પોતાની વર્ષો જૂની વ્યથા, કડવા અનુભવો અને અસહ્ય મુશ્કેલીઓ અંગે ખુલ્લેઆમ રજૂઆતો કરી હતી.ઉલ્લેખનીય છે કે, દર વર્ષે ડાંગ અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાંથી હજારો આદિવાસી પરિવારો રોજીરોટીની તલાશમાં દક્ષિણ ગુજરાતની વિવિધ શુગર મિલોમાં શેરડી કાપણીના અત્યંત સખત શ્રમ કાર્ય માટે સ્થળાંતર કરે છે.આ સુનાવણી દરમિયાન એ બાબત પ્રમુખતાથી સામે આવી હતી કે, વર્ષ 2023માં સરકાર દ્વારા શેરડી કાપણી મજૂરો માટે ન્યૂનતમ મજૂરી દર જાહેર કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં, આજે પણ અનેક મજૂરોને તેમનું સંપૂર્ણ અને કાયદેસરનું વેતન મળતું નથી. એટલું જ નહીં, આ શ્રમિકોને કામના સ્થળે પાકા રહેઠાણ, શુદ્ધ પીવાનું પાણી, પ્રાથમિક આરોગ્ય સુવિધા, બાળકો માટે શિક્ષણ, મહિલાઓની સુરક્ષા અને સામાજિક સુરક્ષા જેવી અત્યંત મૂળભૂત અને માનવીય જરૂરિયાતોથી વંચિત રહીને નરકાગાર જેવી સ્થિતિમાં જીવન જીવવું પડી રહ્યું છે.જન સુનાવણીના માધ્યમથી અનેક મજૂરોએ હૃદયદ્રાવક જુબાનીઓ આપતા જણાવ્યું હતું કે,તેઓ કઈ રીતે એડવાન્સ (ઉલાડ) અને વ્યાજના વિષચક્રમાં ફસાઈને ગંભીર આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યા છે. આ સિવાય કામ દરમિયાન થતા અકસ્માતો, તબીબી સારવારનો સદંતર અભાવ, સતત સ્થળાંતરને કારણે બાળકોના અભ્યાસ પર પડતી વિપરીત અસર તેમજ કાર્યસ્થળે મહિલાઓ સાથે થતા અન્યાય અને શોષણ જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પણ આક્રમક રીતે ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. પોતાની આપવીતીને ન્યાયિક પીઠ સમક્ષ મજબૂતાઈથી મૂકવા માટે કેટલાક જાગૃત મજૂરો અને મુકાદમો દ્વારા જરૂરી શપથપત્રો તેમજ વિવિધ દસ્તાવેજી પુરાવાઓ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા, જે ખાંડ ઉદ્યોગની ઝાકઝમાળ પાછળ છુપાયેલા શ્રમિકોના વર્ષો જૂના શોષણની કડવી હકીકતોને ઉજાગર કરતા હતા.આ સંવેદનશીલ જન સુનાવણીમાં જુરી સભ્યો (ન્યાયિક સમિતિ) તરીકે સામાજિક ક્ષેત્રના અગ્રણીઓમાં હર્ષ હેગડે, નવસદ દેસાઈ, પંક્તિ જોગ, સુશીલા, ઈરફાન ઈન્જીનયર અને એડવોકેટ રોશન સરોલીયા વિશેષ રૂપે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. જુરી સભ્યોએ પીડિત મજૂરો અને મહિલાઓની રજૂઆતો તેમજ આપવીતીને અત્યંત ગંભીરતાપૂર્વક સાંભળી હતી. તેમણે એકસૂરે સ્વીકાર્યું હતું કે, શેરડી કાપણી મજૂરો વાસ્તવમાં ગુજરાતના કૃષિ વિકાસ અને ખાંડ ઉદ્યોગના સૌથી મહત્વના આધારસ્તંભ છે, છતાં પણ વહીવટી તંત્રની ઉદાસીનતાને કારણે તેઓ આજે પણ પોતાના હકોથી વંચિત છે.જુરી સભ્યોએ શ્રમિકોના માનવ અધિકારો અને કાનૂની હક્કોના રક્ષણ માટે રાજ્ય સરકાર તેમજ સંબંધિત શ્રમ અને રોજગાર વિભાગ દ્વારા તાકીદે કડક પગલાં ભરવાની જરૂરિયાત પર ખાસ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે ઉમેર્યું કે મજૂરોને નિયમ મુજબનું ન્યૂનતમ વેતન, સલામત અને માનવયોગ્ય આશ્રયસ્થાન, તબીબી સારવાર અને બાળકો માટે વૈકલ્પિક શિક્ષણની વ્યવસ્થા સુનિશ્ચિત કરવાની સાથે તમામ સામાજિક સુરક્ષા યોજનાઓનો લાભ સમયસર મળે તે જોવાની જવાબદારી તંત્રની છે.કાર્યક્રમના અંતે આયોજકો અને જુરી સભ્યો દ્વારા જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે, આ જન સુનાવણી દરમિયાન રજૂ થયેલા તમામ પુરાવાઓ, શપથપત્રો અને મજૂરોના મૌખિક નિવેદનોના આધારે એક વિસ્તૃત અને સત્તાવાર અહેવાલ (રિપોર્ટ) તૈયાર કરવામાં આવશે. આ અહેવાલમાં યોગ્ય ભલામણો ઉમેરીને તેને સરકાર, શ્રમ આયુક્ત અને સંબંધિત વહીવટી તંત્ર સુધી પહોંચાડીને ન્યાયની માંગ કરવામાં આવશે. સાથે જ, કાળી મજૂરી કરતા આ અસંગઠિત શેરડી કાપણી મજૂરોના જીવનધોરણને સુધારવા અને તેમના શ્રમને યોગ્ય સન્માન અપાવવા માટે આગામી સમયમાં સંગઠિત પ્રયાસોને વધુ વેગવંતા બનાવવાની મક્કમ પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. સમગ્રપણે જોતાં, આ જન સુનાવણી લાંબા સમયથી હાંસિયામાં ધકેલાયેલા અને શોષણનો ભોગ બનેલા આદિવાસી મજૂરોના સળગતા પ્રશ્નોને સમાજ તેમજ શાસન સમક્ષ લાવવામાં ખૂબ સફળ રહી છે, જેનાથી શ્રમિકોના માનવીય ગૌરવ અને અધિકારોની લડત માટે એક નવો માર્ગ મોકળો થયો છે..
