MORBI:ગૌચરની જમીન પર ગેરકાયદે કબજાનો ગોરખધંધો: વિકાસના દાવાઓ વચ્ચે મોરબી જિલ્લાના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં તંત્રની નિષ્ક્રિયતા ઉજાગર
MORBI:ગૌચરની જમીન પર ગેરકાયદે કબજાનો ગોરખધંધો: વિકાસના દાવાઓ વચ્ચે મોરબી જિલ્લાના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં તંત્રની નિષ્ક્રિયતા ઉજાગર
રેકોર્ડ ઓનલાઈન તો ગૌચર પર ગેરકાયદે કબજા કેમ? મોરબીના ગ્રામ્ય વિસ્તારોનો સળગતો સવાલ!
મોરબી જિલ્લો આજે દેશ-વિદેશમાં સિરામિક અને ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે ઓળખાય છે. પરંતુ વિકાસના ચમકતા દાવાઓની પાછળ એક કડવી વાસ્તવિકતા પણ છુપાયેલી છે. મોરબી, વાંકાનેર, હળવદ અને ટંકારા પંથકના અનેક ગામોમાં ગૌચરની જમીન પર વર્ષોથી ગેરકાયદે દબાણો થતા હોવાના આક્ષેપો સ્થાનિક સ્તરે વારંવાર ઉઠતા રહ્યા છે.ગૌચર એટલે ગામના પશુધન માટે અનામત જમીન. ગ્રામ્ય અર્થતંત્રમાં પશુપાલનનો મહત્વનો હિસ્સો હોય છે, ત્યારે ગૌચરની જમીન માત્ર સરકારી મિલકત નહીં પરંતુ ગામની સામૂહિક સંપત્તિ ગણાય છે. તેમ છતાં અનેક ગામોમાં ગૌચરની જમીન પર ખેતી, બાંધકામ, પ્લોટિંગ અને અન્ય પ્રકારના કબજાઓના પ્રશ્નો ગંભીર બન્યા છે.
જમીન સંબંધિત વિવાદોમાં ગુજરાત સરકારે સમયાંતરે લેન્ડ ગ્રેબિંગ સામે કડક કાયદાકીય જોગવાઈઓ અમલમાં મૂકી છે, પરંતુ કાયદાની અસરકારક અમલવારી અંગે સતત સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે.
ગ્રામજનોના આક્ષેપ મુજબ ગૌચરની જમીન પર થતા મોટા ભાગના કબજાઓ સામાન્ય વ્યક્તિઓ દ્વારા નહીં, પરંતુ રાજકીય ઓળખાણ, આર્થિક પ્રભાવ અને સ્થાનિક લાગવગ ધરાવતા તત્વો દ્વારા થતા હોય છે.ગામના લોકોનું કહેવું છે કે વર્ષો સુધી ચાલતા દબાણો સામે ફરિયાદો છતાં કાર્યવાહી ધીમી રહે છે. ક્યારેક દબાણ દૂર કરવાની કાર્યવાહી થાય છે, પરંતુ થોડા સમય બાદ ફરી કબજો થઈ જતો હોવાના કિસ્સાઓ પણ સામે આવે છે.આ સ્થિતિમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે જો જમીનના રેકોર્ડ, સર્વે નંબર અને માલિકીની વિગતો હવે ઓનલાઈન ઉપલબ્ધ છે, તો ગૌચરની જમીન પર ગેરકાયદે કબજાઓ સમયસર કેમ અટકતા નથી? તંત્રની જવાબદારી ક્યાં સુધી? ગૌચરની જમીનનું રક્ષણ કરવું માત્ર ગ્રામ પંચાયતની જવાબદારી નથી. તેમાં તાલુકા કક્ષાના મામલતદાર, પ્રાંત અધિકારી, જિલ્લા કલેક્ટર કચેરી અને સંબંધિત મહેસૂલ વિભાગની પણ મહત્વની ભૂમિકા હોય છે.જ્યારે ગેરકાયદે દબાણ લાંબા સમય સુધી યથાવત રહે છે ત્યારે નીચેના પ્રશ્નો ઊભા થાય છે:શું સમયસર સર્વે અને ચકાસણી થાય છે? શું ફરિયાદો પર નિષ્પક્ષ તપાસ થાય છે? શું રાજકીય દબાણના કારણે કાર્યવાહી અટકે છે? શું ગૌચર જમીનના ડિજિટલ રેકોર્ડનું નિયમિત ઓડિટ થાય છે?
જો તંત્ર સમયસર કાર્યવાહી કરે તો ગૌચર બચાવી શકાય, પરંતુ નિષ્ક્રિયતા અને સંકલનના અભાવે સમસ્યા વધુ ગંભીર બને છે.સ્થાનિક નેતાઓની ભૂમિકા પણ સવાલો હેઠળ ચૂંટણી દરમિયાન ગામડાંના વિકાસ, પશુપાલન અને ખેડૂતોના હિતની વાતો કરનારા સ્થાનિક રાજકીય આગેવાનો ગૌચરની જમીનના પ્રશ્ને ઘણીવાર મૌન કેમ રહે છે?
ગૌચર બચાવવા માટે સર્વપક્ષીય અભિગમ જરૂરી છે. કારણ કે આ મુદ્દો કોઈ એક પક્ષ કે વ્યક્તિનો નહીં, પરંતુ ગામના ભવિષ્ય અને પશુધનના હિત સાથે જોડાયેલો છે.જો ગૌચરની જમીન સતત ઘટતી જશે તો આવનારા સમયમાં પશુપાલકો માટે ચરિયાણની ગંભીર સમસ્યા ઊભી થશે. ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર પર તેની સીધી અસર પડશે.
વિકાસના દાવા અને ધરાતળની હકીકત મોરબી જિલ્લો ઔદ્યોગિક વિકાસનું કેન્દ્ર બન્યો છે. પરંતુ વિકાસનો અર્થ માત્ર ફેક્ટરીઓ, રસ્તાઓ અને રોકાણ સુધી મર્યાદિત ન હોવો જોઈએ.સાચો વિકાસ ત્યારે કહેવાય જ્યારે કુદરતી સંસાધનો, જાહેર સંપત્તિ અને ગ્રામ્ય હિતોનું પણ સંરક્ષણ થાય.જો ગૌચરની જમીન જ સુરક્ષિત નહીં રહે તો વિકાસના દાવાઓ માત્ર કાગળ પરના આંકડા બની રહેશે. શું કરવું જરૂરી?
તમામ ગામોની ગૌચર જમીનનું ડિજિટલ મેપિંગ કરવું. નિયમિત ડ્રોન સર્વે દ્વારા ગેરકાયદે દબાણોની ઓળખ કરવી.જાહેર પોર્ટલ પર ગૌચર જમીનની વિગતો ઉપલબ્ધ કરવી.ગ્રામસભામાં ગૌચર સંરક્ષણને ફરજિયાત એજન્ડા બનાવવો.લેન્ડ ગ્રેબિંગના કેસોમાં ઝડપી અને પારદર્શક કાર્યવાહી કરવી.
દબાણ દૂર કર્યા બાદ જમીન પર ફરી કબજો ન થાય તેની દેખરેખ રાખવી.ગૌચરની જમીન બચાવવાનો પ્રશ્ન માત્ર કાયદાનો નથી, પરંતુ આવનારી પેઢીઓ માટેની સામૂહિક જવાબદારીનો છે.વિકાસના નામે જો ગામોની સામૂહિક સંપત્તિ જ ખોવાઈ જશે તો ઇતિહાસ એ પ્રશ્ન જરૂર પૂછશે કે ગૌચર બચાવવા માટે તંત્ર, રાજકીય નેતાઓ અને સમાજે સમયસર શું કર્યું?
