અલ-નીનો એક કુદરતી હવામાન પ્રક્રિયા છે જે પ્રશાંત મહાસાગરના પાણીનું તાપમાન વધારવાથી સર્જાય છે. તેની અસર સમગ્ર વિશ્વના હવામાન પર પડે છે. ભારતમાં સામાન્ય રીતે અલ-નીનોના કારણે ચોમાસું નબળું પડે છે અને વરસાદ ઓછો થાય છે. જોકે તેની અસર દરેક વિસ્તારમાં એકસરખી નથી હોતી. આ કારણે કેટલાક વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદ પડે છે તો કેટલાક વિસ્તારો વરસાદની અછત જોવા મળી રહી છે.
અલ-નીનો દરમિયાન પ્રશાંત મહાસાગરના મધ્ય અને પૂર્વીય ભાગનું પાણી સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ થઈ જાય છે. તેના કારણે વૈશ્વિક પવન અને વરસાદની વ્યવસ્થામાં ફેરફાર થાય છે. ભારતમાં દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાના પવનો નબળા પડે છે જેના કારણે વરસાદ ઘટે છે. આ સ્થિતિ ખેતી, પાણીના સ્ત્રોતો અને રોજિંદા જીવનને સીધી અસર કરે છે.
જૂન 2026 દરમિયાન મુંબઈ અને મહારાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ચોમાસું મોડું પહોંચ્યું, પરંતુ આગમન સાથે જ ભારે વરસાદ વરસ્યો. અનેક વિસ્તારોમાં એક જ દિવસે 79 મિમીથી વધુ વરસાદ નોંધાયો. રસ્તાઓ પાણીમાં ગરકાવ થઈ ગયા અને ટ્રાફિક વ્યવસ્થા ખોરવાઈ ગઈ. નિચાણવાળા વિસ્તારોમાં પૂરની સ્થિતિ સર્જાઈ અને જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર ઝડપથી વધ્યું.
જૂન 2026 દરમિયાન મુંબઈ અને મહારાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ચોમાસું મોડું પહોંચ્યું, પરંતુ આગમન સાથે જ ભારે વરસાદ વરસ્યો. અનેક વિસ્તારોમાં એક જ દિવસે 79 મિમીથી વધુ વરસાદ નોંધાયો. રસ્તાઓ પાણીમાં ગરકાવ થઈ ગયા અને ટ્રાફિક વ્યવસ્થા ખોરવાઈ ગઈ. નિચાણવાળા વિસ્તારોમાં પૂરની સ્થિતિ સર્જાઈ અને જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર ઝડપથી વધ્યું.
હવામાન વિભાગના અંદાજ મુજબ અલ-નીનો સમગ્ર ચોમાસા દરમિયાન સક્રિય રહી શકે છે. જુલાઈ અને ઓગસ્ટ મહિનામાં કેટલાક વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદના ટૂંકા સ્પેલ જોવા મળી શકે છે. બીજી તરફ ઘણા વિસ્તારોમાં વરસાદની અછત યથાવત રહી શકે છે. એટલે કે પૂરની સ્થિતિ અને સૂકાં બંને એકસાથે જોવા મળી શકે છે.
નબળા ચોમાસાના કારણે ધાન, મકાઈ અને સોયાબીન જેવા ખરીફ પાકને નુકસાન થઈ શકે છે. જળાશયો ઓછા ભરાતા પીવાના પાણી અને સિંચાઈ માટે મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે. મુંબઈ જેવા શહેરોમાં પૂરના કારણે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ભાર વધશે, જ્યારે સૂકાં વિસ્તારોમાં પાણીની તંગી વધી શકે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જળ સંરક્ષણ, પાક વીમા અને આધુનિક ખેતી પદ્ધતિઓ હવે વધુ જરૂરી બની ગઈ છે.
