શું તમે અને તમારા બાળકો પણ ‘એનર્જી’ના નામે સ્લો પોઇઝન પી રહ્યા છો..? જાણો એનર્જી ડ્રિંક્સનું કડવું સત્ય! – લેખક અમીત ત્રિવેદી
શું તમે અને તમારા બાળકો પણ ‘એનર્જી’ના નામે સ્લો પોઇઝન પી રહ્યા છો..? જાણો એનર્જી ડ્રિંક્સનું કડવું સત્ય! – લેખક અમીત ત્રિવેદી
આજના ફાસ્ટ યુગમાં જ્યારે પણ આપણને થાક લાગે અથવા કામનો કંટાળો આવે, ત્યારે ત્વરિત તાજગી મેળવવા માટે આપણો હાથ ફ્રિજમાં રાખેલા કલરફુલ કેન તરફ લંબાય છે. રેડબુલ, મોન્સ્ટર, સ્ટિંગ, કેમ્પા ગોલ્ડ બુસ્ટ કે પેપ્સીકો રસ્ટ જેવા પીણાં આજે યુવાનોની પહેલી પસંદ બની ગયા છે. સ્પોર્ટ્સ રમવાનું હોય, રાત્રે જાગીને વાંચવાનું હોય કે મિત્રો સાથે પાર્ટી કરવાની હોય – આ “એનર્જી ડ્રિંક્સ” દરેક જગ્યાએ દેખાય છે.
પરંતુ શું આ પીણાં ખરેખર તમારા શરીરને શક્તિ આપે છે? તાજેતરમાં ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (FSSAI) દ્વારા લેવાયેલા કડક પગલાંએ આ કંપનીઓના દાવાઓની પોલ ખોલી દીધી છે. આવો સમજીએ કે આ પીણાં પાછળનું અસલી ગણિત શું છે.
તમને જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે જેને આપણે વર્ષોથી ‘એનર્જી ડ્રિંક’ સમજીને પી રહ્યા છીએ, કાયદાકીય રીતે તેને “એનર્જી ડ્રિંક” કહી જ શકાય નહીં! વિજ્ઞાન અનુસાર ખરી ઊર્જા શરીરને કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ અને પોષક તત્વોમાંથી મળે છે. જ્યારે આ પીણાંઓમાં એવું કોઈ પોષણ હોતું જ નથી.
તેથી જ FSSAI એ તમામ કંપનીઓ અને ઈ-કોમર્સ વેબસાઇટ્સને કડક આદેશ આપ્યો છે કે આ પ્રોડક્ટ્સને ‘એનર્જી ડ્રિંક’ કે ‘હેલ્થ ડ્રિંક’ ની કેટેગરીમાંથી તાત્કાલિક હટાવવામાં આવે. કાયદા મુજબ આ પીણાંઓની સાચી કેટેગરી “કૅફિનેટેડ બેવરેજ” (Caffeinated Beverage – કૅફીનયુક્ત પીણાં) છે.
આ પીણાં પીધા પછી જે ઊર્જાનો અનુભવ થાય છે, તે વાસ્તવમાં કોઈ શક્તિ નથી પરંતુ મગજને મળેલો એક મોટો ઝટકો છે. આ કેનની અંદર મુખ્યત્વે બે વસ્તુઓ હોય છે:
અતિશય કૅફીન (High Caffeine): જે મગજની થાક અનુભવવાની ક્ષમતાને થોડીવાર માટે બ્લોક કરી દે છે.
ભારે માત્રામાં ખાંડ (High Sugar): એક સામાન્ય કેનમાં ૭ થી ૧૦ ચમચી જેટલી ખાંડ હોય છે, જે લોહીમાં ભળતા જ અચાનક શુગર લેવલ વધારે છે (Sugar Rush).
જ્યારે આ બંનેની અસર ૨-૩ કલાક પછી ઓછી થાય છે, ત્યારે શરીર પહેલા કરતાં પણ વધુ થાક અને નબળાઈ અનુભવે છે, જેને મેડિકલ ભાષામાં ‘શુગર ક્રેશ’ કહેવાય છે.
આવા પીણાંઓનું નિયમિત સેવન કરવાથી લાંબા ગાળે આપણું શરીર રોગોનું ઘર બની શકે છે.
કૅફીનનો ઓવરડોઝ અચાનક બ્લડ પ્રેશર વધારે છે અને હૃદયના ધબકારા અનિયમિત કરે છે. જે લાંબા ગાળે હાર્ટ અટેકનું કારણ બની શકે છે. રોજ આટલી મોટી માત્રામાં ખાંડ લેવાથી વજન બેકાબૂ બને છે અને ટાઇપ-૨ ડાયાબિટીસ થવાનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે.
ઊંઘની સમસ્યા અને આ પીણાં સ્લીપ સાયકલ (ઊંઘની પ્રક્રિયા) બગાડે છે. પૂરતી ઊંઘ ન મળવાથી માનસિક તણાવ, ગભરામણ અને ચીડિયાપણું વધે છે. આમાં રહેલા કેમિકલ્સ અને આર્ટિફિશિયલ કલર્સને ફિલ્ટર કરવામાં કિડની અને લીવર નબળા પડવા લાગે છે
તેમાં રહેલું એસિડ દાંતના એનામેલને સડાવે છે અને કેલ્શિયમ ઓછું થવાથી હાડકાં પોલા થઈ જાય છે.
શું તમને ખબર છે કે આ પીણાં કેમ વારંવાર પીવાનું મન થાય છે? કારણ કે કૅફીન અને શુગરનું આ મિશ્રણ મગજમાં ‘ડોપામાઇન’ નામનું હેપી હોર્મોન રીલીઝ કરે છે, જે સિગારેટ કે દારૂના વ્યસન જેવું જ કામ કરે છે. જો તમને આ ડ્રિંક્સ રોજ પીવાની આદત પડી ગઈ હોય અને કોઈ દિવસ ન મળે, તો માથું દુખવું કે સ્વભાવ ચિડચિડો થઈ જવો એ આ વ્યસનની જ નિશાની છે.
૧. ચેતવણી વાંચો: હવેથી કોઈપણ કેન ખરીદતા પહેલાં તેની પાછળ આપેલી ચેતવણી જરૂર વાંચો. ત્યાં સ્પષ્ટ લખ્યું હોય છે કે – “આ પીણું બાળકો, ગર્ભવતી મહિલાઓ અને કૅફીન પ્રત્યે સંવેદનશીલ લોકો માટે યોગ્ય નથી.” જે પીણું બાળકો કે સગર્ભા સ્ત્રીઓ માટે ઝેર સમાન હોય, તે આપણા માટે અમૃત કેવી રીતે હોઈ શકે?
૨. કુદરતી વિકલ્પો અપનાવો: સાચી અને લાંબા ગાળાની એનર્જી માટે લીંબુ પાણી, નાળિયેર પાણી, તાજા ફળોના જ્યુસ, છાશ અથવા ઓઆરએસ (ORS) નું પાણી બેસ્ટ વિકલ્પ છે.
બજારની મોટી કંપનીઓ કરોડો રૂપિયાની જાહેરાતો અને સેલિબ્રિટીઝનો ઉપયોગ કરીને ગ્લેમરસ પેકેજિંગમાં આપણને ‘થાક ઉતારવાનો ભ્રમ’ વેચી રહી છે. ચાલો, આ બ્રાન્ડ્સના માર્કેટિંગના શિકાર બનવાનું બંધ કરીએ. સ્માર્ટ ગ્રાહક બનીએ, સાચી માહિતી મેળવીએ અને આપણા સ્વાદ કરતાં આપણા સ્વાસ્થ્યને વધુ મહત્વ આપીએ અને તમારા પરિવાર તથા મિત્રોને આ મીઠા ઝેરથી બચાવીએ.
