સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પરથી સામગ્રી દૂર કરવા અંગે કેન્દ્ર સરકાર ફરી એકવાર વિપક્ષની ટીકાનો સામનો કરી રહી છે. *ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ* ના એક અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે માર્ચ અને જુલાઈ 2026 ની વચ્ચે, સરકાર અને વિવિધ એજન્સીઓએ ઇન્સ્ટાગ્રામ, ફેસબુક અને યુટ્યુબને આશરે 1.95 લાખ બ્લોકિંગ ઓર્ડર જારી કર્યા હતા. અહેવાલના પ્રકાશન પછી, કોંગ્રેસ પાર્ટીએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે મોદી સરકાર જનરલ ઝેડના અવાજથી ડરે છે અને સોશિયલ મીડિયા પર સેન્સરશીપ વધુ તીવ્ર બનાવી રહી છે.
અહેવાલ સામે આવ્યા પછી, કોંગ્રેસે કેન્દ્ર સરકાર પર લોકશાહી અધિકારોને દબાવવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. પાર્ટીએ કહ્યું હતું કે, “એ સ્પષ્ટ છે કે આ સરકાર પ્રશ્નો, જવાબદારી અને જવાબદારીથી ડરે છે. પરિણામે, લોકોના અવાજને દબાવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. ભારત જેવા લોકશાહી દેશમાં, આવા પગલાં બંધારણ અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર સીધો હુમલો છે.” કોંગ્રેસે ઉમેર્યું હતું કે જનતા સરકારના આ વલણને યાદ રાખશે.
કોંગ્રેસ નેતા સુપ્રિયા શ્રીનાતે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું, “નરેન્દ્ર મોદીએ દર મિનિટે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મને બ્લોક કરવાનો ઓર્ડર આપ્યો. જ્યારે 2024-25માં 2,312 બ્લોકિંગ ઓર્ડર હતા, ત્યારે માર્ચથી જુલાઈ 2026 સુધી માત્ર પાંચ મહિનામાં 1,95,000 ઓર્ડર જારી કરવામાં આવ્યા હતા. આમાંથી અડધાથી વધુ યુવાનો માટે પ્રાથમિક પ્લેટફોર્મ, ઇન્સ્ટાગ્રામ પર નિર્દેશિત હતા. શું મોદીજી જનરલ ઝેડથી આટલા ડરે છે?”
અંગ્રેજી અખબારના અહેવાલને ટાંકીને, કોંગ્રેસે માર્ચ અને જુલાઈ 2026 વચ્ચે સરકાર દ્વારા સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓને મોકલવામાં આવેલા બ્લોકિંગ ઓર્ડરમાં અચાનક વધારો નોંધ્યો. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન, ઇન્સ્ટાગ્રામને આશરે 1 લાખ બ્લોકિંગ ઓર્ડર, ફેસબુકને લગભગ 80,000 અને યુટ્યુબને લગભગ 15,000 મળ્યા હતા. કુલ મળીને, આ ત્રણ પ્લેટફોર્મને આશરે 1.95 લાખ બ્લોકિંગ ઓર્ડર જારી કરવામાં આવ્યા હતા. *ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ* ના એક અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, માહિતી અધિકાર (RTI) કાયદા દ્વારા અગાઉ મેળવેલા રેકોર્ડ અનુસાર, ઓક્ટોબર 2024 થી ઓક્ટોબર 2025 સુધીના આખા વર્ષ દરમિયાન 19 ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મને કુલ 2,312 બ્લોકિંગ ઓર્ડર જારી કરવામાં આવ્યા હતા. તેનાથી વિપરીત, 2026 ના પહેલા પાંચ મહિનામાં આવા ઓર્ડરની સંખ્યામાં અનેકગણો વધારો થયો છે.
અંગ્રેજી દૈનિકના અહેવાલ મુજબ, મેટાએ સરકાર દ્વારા ફરજિયાત બે થી ત્રણ કલાકના ટર્નઅરાઉન્ડ સમયનું પાલન કરવા માટે ગૃહ મંત્રાલયના ‘સહયોગ’ પોર્ટલ સાથે તેની સિસ્ટમોને એકીકૃત કરી છે. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે સરકારી નિર્દેશો દ્વારા આ પોર્ટલ દ્વારા ફ્લેગ કરાયેલ સામગ્રી હવે અલગ માનવ સમીક્ષાની જરૂર વગર આપમેળે દૂર કરી શકાય છે.
ડિજિટલ અધિકાર કાર્યકરોએ આ પદ્ધતિ પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે, દલીલ કરી છે કે તે સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ માટે સરકારી આદેશોની માન્યતા ચકાસવાનો અવકાશ મર્યાદિત કરે છે.
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સ તરફથી મળેલી ફરિયાદો સૂચવે છે કે દૂર કરાયેલી સામગ્રીમાં વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ પ્રદર્શનોને સમર્થન આપતી પોસ્ટ્સ, સરકારની ઇથેનોલ મિશ્રણ નીતિની ટીકા, પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણીઓ સંબંધિત સામગ્રી, ડીપફેક્સ અને અન્ય વિવાદાસ્પદ પોસ્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, સરકારે સત્તાવાર રીતે જાહેર કર્યું નથી કે કઈ પોસ્ટ્સ પર કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.
રિપોર્ટમાં આમ આદમી પાર્ટીના વડા અરવિંદ કેજરીવાલના દાવાનો પણ ઉલ્લેખ છે કે તેમની કેટલીક ઇન્સ્ટાગ્રામ પોસ્ટ્સ ભારતમાં બ્લોક કરવામાં આવી હતી.
રિપોર્ટ અનુસાર, ગૃહ મંત્રાલય, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય, મેટા અને ગુગલ પાસેથી આ મુદ્દા પર ટિપ્પણીઓ માંગવામાં આવી હતી, પરંતુ વાર્તા પ્રકાશિત થાય ત્યાં સુધીમાં કોઈ સત્તાવાર પ્રતિભાવ મળ્યો ન હતો.
રિપોર્ટમાં નોંધાયું છે કે ગૃહ મંત્રાલયનું ‘સહયોગ’ પોર્ટલ વિવિધ કેન્દ્રીય અને રાજ્ય એજન્સીઓને સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓને સામગ્રીને અવરોધિત કરવા અથવા દૂર કરવા માટે નિર્દેશો જારી કરવા સક્ષમ બનાવે છે. આ આદેશો મુખ્યત્વે માહિતી ટેકનોલોજી અધિનિયમ, 2000 ની કલમ 79(3)(b) હેઠળ જારી કરવામાં આવે છે. વધુમાં, સરકાર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને જાહેર વ્યવસ્થા સંબંધિત બાબતોમાં કલમ 69A હેઠળ સામગ્રીને અવરોધિત કરવાના આદેશો જારી કરી શકે છે.
આ અહેવાલ બાદ સોશિયલ મીડિયા પર એક નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. વિપક્ષ આને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર હુમલો ગણાવી રહ્યું છે, જ્યારે સરકાર તરફથી આ અહેવાલ અંગે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આવી નથી. આગામી દિવસોમાં, આ મુદ્દો સંસદ અને રાજકીય ક્ષેત્રમાં ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય બની શકે છે.
