નવસારી પ્રાકૃતિક ખેતી : જીવંત માટીની સફર, રાસાયણિક ખેતીમાંથી પ્રાકૃતિક ખેતી તરફનું પરિવર્તન
વાત્સલ્યમ સમાચાર
મદન વૈષ્ણવ
આજની આધુનિક ખેતીમાં તાત્કાલિક વધુ ઉત્પાદનની લાલચે રાસાયણિક ખાતરો અને દવાઓનો અતિશય ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. શરૂઆતમાં પાક વધતો દેખાય છે, પરંતુ સમય જતાં તેની ગંભીર અસરો જમીન, પર્યાવરણ અને ખેડૂતની આર્થિક સ્થિતિ પર પડે છે. આ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર આવવાનો અસરકારક માર્ગ એટલે પ્રાકૃતિક ખેતી.
સમસ્યા : રાસાયણિક ખેતીની અસરો
રાસાયણિક ખાતરો અને ઝેરી દવાઓ જમીનમાં રહેલા ફાયદાકારક સૂક્ષ્મ જીવાણુઓનો નાશ કરે છે. પરિણામે જીવંત માટી ધીમે ધીમે મૃત્યુ પામે છે. જમીન કઠણ અને બિનફળદ્રુપ બને છે. પાણી સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા ઘટે છે. જમીન “થાકી ગયેલી” લાગે છે. રોગો અને જીવાતો વધે છે, ખર્ચ વધી જાય છે. આ રીતે જમીન ઉત્પાદન આપતી રહે છે, પરંતુ તેની અંદરની તાકાત ખૂટી જાય છે. ઉકેલ : પ્રાકૃતિક ખેતીની ૩ વર્ષની સફર પ્રાકૃતિક ખેતી કોઈ ચમત્કાર નથી, પરંતુ ધીરજ, સમજ અને સતત પ્રયત્નોનો સફર છે. આ સફર સામાન્ય રીતે ત્રણ તબક્કામાં આગળ વધે છે. વર્ષ ૧ : સફાઈ અને ધીરજ પ્રથમ વર્ષ જમીન માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ હોય છે. જમીન ઝેરી તત્વોથી મુક્ત થવાની શરૂઆત કરે છે. જીવાણુઓ ફરી સક્રિય થવા લાગે છે. પાક ઉત્પાદનમાં થોડો કામચલાઉ ઘટાડો થઈ શકે છે. આ વર્ષ ખેડૂત માટે પરીક્ષાનો સમય હોય છે, જ્યાં ધીરજ અને વિશ્વાસ જરૂરી છે. વર્ષ ૨ : સ્થિરતાની શરૂઆત ..બીજા વર્ષથી પરિવર્તન દેખાવા લાગે છે. જમીનમાં ભેજ જાળવવાની ક્ષમતા વધે છે. પાકનું ઉત્પાદન ધીમે ધીમે સ્થિર થવા લાગે છે. રોગો અને જીવાતોમાં ઘટાડો દેખાય છે. ખેડૂતને વિશ્વાસ થવા લાગે છે કે તે સાચા માર્ગ પર છે. વર્ષ ૩ : સાચા પરિણામો ત્રીજા વર્ષે પ્રાકૃતિક ખેતીના સ્પષ્ટ લાભો સામે આવે છે. માટી નરમ, ભૂરભૂરી અને જીવંત બને છે. રોગોનું પ્રમાણ ઘણું ઓછું થાય છે. ખેતીનો કુલ ખર્ચ ઘટે છે. ઉત્પાદન ટકાઉ અને ગુણવત્તાવાળું બને છે. આ વર્ષે ખેડૂતને મહેનતનો સાચો ફળ મળે છે.
પ્રાકૃતિક ખેતી ખેડૂતની સાચી મૂડી છે જે એક મહત્વપૂર્ણ સત્ય શીખવે છે કે, “માટી એ સાધન નથી પણ માટી મૂડી છે.” જીવંત માટી વગર મજબૂત ખેડૂત અને ટકાઉ ખેતી શક્ય નથી. માટીની સંભાળ રાખવી એટલે ભવિષ્યની સંભાળ રાખવી. પ્રાકૃતિક ખેતી માત્ર ખેતીની પદ્ધતિ નથી, પરંતુ જીવનશૈલી અને વિચારધારા છે, જે ખેડૂત, ધરતી અને આવનારી પેઢીઓને સુરક્ષિત ભવિષ્ય આપે છે.
