GUJARAT:લોકશાહીના આદર્શોનું થતું ચીરહરણ એક ચિંતન.:લેખક અમીત ત્રિવેદી
સ્થાનિક સ્વરાજની ચૂંટણીઓ એ લોકશાહીનો પાયો છે, પણ કમનસીબે આ પાયો જ જ્યારે રાજકીય દબાણ અને ધમકીઓના સહારે ડોલવા લાગે ત્યારે તે સમગ્ર શાસન વ્યવસ્થા માટે ચિંતાનો વિષય બની જાય છે.
ભારતીય લોકશાહીમાં ‘સ્થાનિક સ્વરાજ’ એ છેવાડાના માનવી સુધી સત્તા પહોંચાડવાનું માધ્યમ છે. પરંતુ વર્તમાન સમયમાં, સ્થાનિક ચૂંટણીઓ દરમિયાન જે પ્રકારનું વાતાવરણ જોવા મળે છે, તે લોકશાહીના આદર્શોથી જોજનો દૂર છે. જ્યારે જવાબદાર પદો પર બેઠેલા સાંસદો, ધારાસભ્યો કે સત્તાધીશ નેતાઓ મતદારોને સીધી કે આડકતરી રીતે ધમકાવે છે, ત્યારે તે માત્ર આચારસંહિતાનો ભંગ નથી, પણ લોકશાહીનું ‘ચીરહરણ’ સમાન છે.
આજે મતો મેળવવા માટે માત્ર લોકપ્રિયતા કે વિકાસના કાર્યો પૂરતા નથી રહ્યા. સત્તાના નશામાં ચૂર કેટલાક નેતાઓ વિવિધ માધ્યમો દ્વારા મતદારો પર દબાણ લાવે છે:
“જો અમને મત નહીં આપો, તો તમારા વિસ્તારના કામો અટકાવી દેવામાં આવશે” અથવા “સરકારી સહાય બંધ થઈ જશે” તેવી ધમકીઓ સામાન્ય બની ગઈ છે.
નાના વેપારીઓ કે સામાન્ય નાગરિકોને વહીવટી તંત્રનો ડર બતાવીને માનસિક દબાણ હેઠળ લાવવામાં આવે છે.
ચોક્કસ જ્ઞાતિ કે વિસ્તારના લોકોને વિકાસના નામે બાકાત રાખવાની ધમકી આપી મતોનું ધ્રુવીકરણ કરવામાં આવે છે.
ચૂંટણી પંચ એ લોકશાહીનો રક્ષક છે. જ્યારે કાયદાના રક્ષકો જ ભક્ષક બને અને ખુલ્લેઆમ ધમકીઓ આપતા વીડિયો કે નિવેદનો સામે આવે, ત્યારે ચૂંટણી પંચની નિષ્ક્રિયતા અનેક પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.
જો ફરિયાદ કરવા છતાં ત્વરિત અને દાખલારૂપ પગલાં લેવામાં ન આવે, તો સામાન્ય મતદારનો તંત્ર પરથી વિશ્વાસ ઉઠી જાય છે. આ ‘મૌન’ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ કરતા નેતાઓને પરોક્ષ રીતે પ્રોત્સાહન આપે છે.
ચૂંટણી એ માત્ર ‘નંબર ગેમ’ નથી, પણ જનતાની ઈચ્છાશક્તિનું પ્રતિબિંબ છે. જો મતદાર ભયમુક્ત થઈને પોતાનો મત આપી શકતો નથી, તો ચૂંટાયેલી સરકાર નૈતિક રીતે પંગુ છે. લોકશાહીમાં ‘લોક’ (લોકો) સર્વોપરી છે, ‘શાહી’ (સત્તા) નહીં. સત્તાધીશોએ યાદ રાખવું જોઈએ કે તેઓ જનતાના સેવક છે, માલિક નહીં.
વિકસિત ભારતનું સપનું ત્યારે જ સાકાર થશે જ્યારે આપણી ચૂંટણી પ્રક્રિયા પારદર્શક અને ભયમુક્ત હશે. મતદારોએ પણ જાગૃત થઈને કોઈપણ લોભ કે ભય વિના મતાધિકારનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. લોકશાહીના ગૌરવને જાળવી રાખવા માટે ચૂંટણી પંચે તેની ‘સ્વાયત્તતા’ સાબિત કરવી પડશે અને નેતાઓએ પોતાની વાણીમાં ‘મર્યાદા’ રાખવી પડશે. જો આજે આ અનિષ્ટને નહીં રોકવામાં આવે, તો ભવિષ્યમાં લોકશાહી માત્ર કાગળ પર જ રહી જશે.
