ભારતની લોકશાહી બની કલંકિત, સરકારે વિદ્યાર્થીઓ સાથે સંવાદની જગ્યાએ લાઠી ઉગામી !!!
શિક્ષણ માટે જવાબદારી નક્કી કરવા નીકળેલ ભારતના શિક્ષિત વિધ્યાર્થીઓ ઉપર સરકારે લાઠીઓ ચલાવી !!!
દેશના શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં જવાબદારી અને પારદર્શિતા નક્કી કરવા માટે સંસદના ચોમાસુ સત્રના પ્રથમ દિવસે જ કાઢવામાં આવેલી ‘ચલો સંસદ’ કૂચ દરમિયાન દિલ્હી પોલીસ અને સુરક્ષા દળો દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ પર ભારે લાઠીચાર્જ અને ટીયર ગેસના સેલ છોડવામાં આવ્યા હતા.
આ આંદોલન કોઈ અચાનક ફાટી નીકળેલો આક્રોશ નથી, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી દેશના કરોડો વિદ્યાર્થીઓના દિલમાં ધગી રહેલી આશા અને નિરાશાનું પરિણામ છે. દેશમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત ગણાતી NEET-UG ૨૦૨૬, UGC-NET અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓના પેપર લીક થવા તેમજ પરિણામોમાં ધાંધલીના વિવાદો સામે આવ્યા બાદ, સોશિયલ મીડિયા પર શરૂ થયેલી એક વ્યંગાત્મક ઝુંબેશ ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) એ જોતજોતામાં દેશના સૌથી મોટા યુવા આંદોલનનું સ્વરૂપ ધારણ કરી લીધું છે.
CJP ના સ્થાપક અભિજીત દીપકે જણાવ્યું હતું કે, “જ્યારે દેશના એક વરિષ્ઠ જજ દ્વારા યુવાનોની સ્થિતિ અંગે વ્યંગાત્મક ટિપ્પણી કરવામાં આવી, ત્યારે યુવાનોએ આ ‘કોકરોચ’ (વાણિયો) શબ્દને જ પોતાની અડગતા અને પ્રતિકારનું પ્રતીક બનાવી લીધું”. જે જીવ ગમે તેવી આપત્તિમાં પણ મરતો નથી, તેમ ભારતનો યુવાન પણ સિસ્ટમની નાકામીઓ સામે ઝૂકશે નહીં. આ આંદોલને ૧૧ જૂન ૨૦૨૬ ના રોજ પુણેની સાવિત્રીબાઈ ફૂલે યુનિવર્સિટીથી દેશવ્યાપી પ્રવાસ શરૂ કર્યો હતો. જયપુર, લખનૌ, અમૃતસર અને બેંગલુરુ જેવા મોટા શહેરોમાં વિદ્યાર્થીઓનો પ્રચંડ ટેકો મેળવીને આ યુવા કૂચ આજે દિલ્હીના ઐતિહાસિક જંતર-મંતર ખાતે પહોંચી હતી.
આંદોલનને સૌથી મોટો વેગ ત્યારે મળ્યો જ્યારે દેશના જાણીતા શિક્ષણવિદ અને પર્યાવરણવિદ્ સોનમ વાંગચુકે વિદ્યાર્થીઓની આ માંગણીઓને સમર્થન આપીને જંતર-મંતર ખાતે ૨૦ દિવસ લાંબા આમરણ ઉપવાસ શરૂ કર્યા. ગત શનિવારે (૧૮ જુલાઈ ૨૦૨૬) દિલ્હી પોલીસે સોનમ વાંગચુકને અર્ધરાત્રિએ વિરોધ સ્થળ પરથી બળપૂર્વક હટાવી સફદરજંગ હોસ્પિટલમાં દાખલ કર્યા હતા. સરકારના આ કદમે બળતામાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું.
સોનમ વાંગચુકની પત્ની ગીતાંજલિ એંગમોએ જંતર-મંતર ખાતેથી જ જાહેરાત કરી હતી કે, “સરકારે લોકશાહી ઢબે વાતચીત કરવાને બદલે સોનમજીને કેદ કર્યા છે. તેઓ હોસ્પિટલમાં પણ ગ્લુકોઝ કે દવાઓ લેવાનો ઇનકાર કરીને ઉપવાસ પર અડગ છે”. વાંગચુકે હોસ્પિટલમાંથી જ એક હસ્તલિખિત પત્ર જાહેર કરીને આ સંસદ કૂચને ‘ભારતનું દ્વિતીય સ્વાતંત્ર્ય આંદોલન’ ગણાવ્યું હતું. આ આહવાન બાદ રવિવારે રાત્રે જ હજારો વિદ્યાર્થીઓએ જંતર-મંતર ખાતે જ રાત્રિ જાગરણ (Night Vigil) કર્યું અને સોમવારે સવારે સંસદ તરફ કૂચ કરવાનો પાકો નિર્ધાર કર્યો.
સોમવારે સવારે દિલ્હીમાં વાદળછાયું વાતાવરણ અને ઝરમર વરસાદ વચ્ચે દેશના ખૂણે-ખૂણેથી આવેલા યુવાનો જંતર-મંતર રોડ પર ઉમટી પડ્યા હતા. બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ, રાજસ્થાન, પંજાબ, મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક જેવા રાજ્યોમાંથી વિદ્યાર્થીઓ ટ્રેનો અને બસો ભરીને પહોંચ્યા હતા. હાથમાં તિરંગો, બંધારણની નકલ અને “શિક્ષણ પર વેપાર બંધ કરો”, “અમારા ભવિષ્ય સાથે રમત બંધ કરો” જેવા પ્લેકાર્ડ્સ સાથે કૂચની તૈયારીઓ થઈ રહી હતી.
બીજી તરફ, સંસદનું ચોમાસુ સત્ર શરૂ થવાનું હોવાથી દિલ્હી પોલીસ સંપૂર્ણ એલર્ટ મોડ પર હતી. નવી દિલ્હી જિલ્લામાં ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS) ની કલમ ૧૬૩ (ભૂતપૂર્વ કલમ ૧૪૪) લાગુ કરીને પાંચ કે તેથી વધુ લોકોના એકઠા થવા પર પ્રતિબંધ ફરમાવી દેવાયો હતો. ડીસીપી સચિન શર્માએ ટ્વિટર (X) પર એડવાઇઝરી જાહેર કરીને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ સંસદ માર્ચ માટે કોઈ મંજૂરી આપવામાં આવી નથી. સવારથી જ પટેલ ચોક, સેન્ટ્રલ સેક્રેટરીયટ અને રાજીવ ચોક જેવા મહત્વના મેટ્રો સ્ટેશનોના ગેટ બંધ કરી દેવામાં આવ્યા હતા જેથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ ઘટનાસ્થળે ન પહોંચી શકે.
બપોરે બરાબર ૧:૦૦ વાગ્યાની આસપાસ હજારો યુવાનોનો પ્રચંડ જનમેદની ‘ઇન્કિલાબ ઝિંદાબાદ’ અને ‘ભારત માતા કી જય’ ના નારા લગાવતા સંસદ ભવન તરફ આગળ વધ્યો. આશરે ૧.૫ કિલોમીટર લાંબી આ માર્ચ જેવી પટેલ ચોક સર્કલ વટાવી સંસદ માર્ગ પોલીસ સ્ટેશન અને રાયસીના રોડ નજીક પહોંચી, ત્યાં જ દિલ્હી પોલીસ અને રેપિડ એક્શન ફોર્સ (RAF) ના જવાનોએ રસ્તો સંપૂર્ણ સીલ કરી દીધો. પોલીસે લોખંડના ઊંચા બેરિકેડ્સને એકબીજા સાથે વેલ્ડિંગ કરીને અભેદ્ય દીવાલ બનાવી દીધી હતી.
પોલીસે એલાઉન્સમેન્ટ કરીને વિદ્યાર્થીઓને પાછા જવા કહ્યું, પરંતુ દેશના ભવિષ્યનો સવાલ હોવાથી યુવાનો ત્યાં જ રસ્તા પર બેસી ગયા. થોડી જ વારમાં સ્થિતિ તણાવપૂર્ણ બની ગઈ. કેટલાક ઉત્સાહિત વિદ્યાર્થીઓએ બેરિકેડ્સ પર ચઢીને તેને તોડવાનો પ્રયાસ કર્યો. બપોરે આશરે ૧:૩૦ વાગ્યે, પોલીસે કોઈપણ પૂર્વ ચેતવણી આપ્યા વિના અચાનક જ અમાનુષી લાઢીચાર્જ શરૂ કરી દીધો.
નિઃશસ્ત્ર યુવાનો પર લાઠીઓનો વરસાદ: પોલીસે યુવકો અને યુવતીઓ વચ્ચે કોઈ ભેદભાવ રાખ્યા વિના બળપ્રયોગ કર્યો. રસ્તા પર દોડતા વિદ્યાર્થીઓને પછાડી-પછાડીને લાઠીઓ મારવામાં આવી.
ટીયર ગેસ અને વોટર કેનનનો ઉપયોગ: વાતાવરણ એટલું ધૂંધળું બની ગયું કારણ કે પોલીસે ભીડને વિખેરવા માટે સતત ટીયર ગેસના સેલ છોડ્યા.
ઇન્ટરનેટ સેવાઓ ઠપ: વિરોધ પ્રદર્શનના વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ ન થાય તે માટે સરકારી આદેશથી લ્યુટિયન્સ દિલ્હી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં મોબાઇલ ઇન્ટરનેટ સેવાઓ સસ્પેન્ડ કરી દેવામાં આવી.
રાજકીય ભૂકંપ અને સંસદમાં હોબાળોબહાર રસ્તાઓ પર જ્યારે લાઠીઓ વરસી રહી હતી, ત્યારે દેશની સંસદની અંદર વિપક્ષે આ મુદ્દે ભારે હોબાળો મચાવ્યો. રાજ્યસભામાં વિપક્ષના નેતા મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ NEET કૌભાંડ અને જંતર-મંતર પર વિદ્યાર્થીઓ પર થયેલા અત્યાચારનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો. તેમણે ગૃહમાં ગર્જના કરતા કહ્યું, “આ દેશના લાખો બાળકોના ભવિષ્યનો સવાલ છે. જંતર-મંતર પર હજારો બાળકો ન્યાય માંગવા આવ્યા છે અને સરકાર તેમના પર લાઠીઓ ચલાવીને તેમનો અવાજ દબાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.” આ હંગામાને કારણે રાજ્યસભાની કાર્યવાહી પણ સ્થગિત કરવી પડી હતી.
દરમિયાન, વિપક્ષના અનેક નેતાઓ જેવા કે મનીષ સિસોદિયા, ચંદ્રશેખર આઝાદ, મહુઆ મોઇત્રા અને પ્રખ્યાત અભિનેતા પ્રકાશ રાજ, શબાના આઝમી તથા સ્વરા ભાસ્કર જેવા સેલિબ્રિટીઓ પણ વિદ્યાર્થીઓના સમર્થનમાં જંતર-મંતર પહોંચ્યા હતા અને સરકારના આ વલણને સરમુખત્યારશાહી ગણાવ્યું હતું.
સરકાર અને આંદોલનકારીઓ વચ્ચે પ્રથમ તબક્કાની વાતચીતબપોર પછી વધતા જતા જનઆક્રોશને જોઈને આખરે સરકારે નમવું પડ્યું. કેન્દ્રીય મંત્રી જે.પી. નડ્ડાએ CJP ના પ્રતિનિધિ મંડળ (જેમાં આશુતોષ રાન્કા અને સૌરભ દાસ સામેલ હતા) સાથે તેમના નિવાસસ્થાને આશરે ૧૦ મિનિટ સુધી બેઠક યોજી હતી. વિદ્યાર્થી નેતાઓએ શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામા અને સોનમ વાંગચુકની મુક્તિનો પત્ર તેમને સોંપ્યો.
આજનું Gen z આંદોલન સાબિત કરે છે કે, ૨૦૨૬ ના ભારતમાં યુવાનો હવે માત્ર ડિગ્રીઓ લઈને બેસી રહેવા માંગતા નથી, પરંતુ તેઓ પોતાના હક અને ભવિષ્ય માટે ‘જવાબદારીની રાજનીતિ’ ઈચ્છે છે. જે દેશને આપણે ‘યુવાનોનો દેશ’ કહીએ છીએ, તે દેશના હોનહાર વિદ્યાર્થીઓ જ્યારે પુસ્તકો છોડીને રસ્તા પર લાઠીઓ ખાવા મજબૂર બને, ત્યારે તે સમગ્ર વ્યવસ્થા સામે એક મોટો પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન ઊભો કરે છે. લોકશાહીમાં હિંસા કે લાઠીચાર્જ ક્યારેય કોઈ સમસ્યાનો ઉકેલ હોઈ શકે નહીં; સરકારે દમનકારી નીતિ છોડીને દેશના આ ભવિષ્ય સાથે ટેબલ પર બેસીને ખુલ્લા મનની વાતચીત કરવી જ પડશે.
વિદ્યાર્થીઓ અને આંદોલનકારીઓની સરકાર સામેની મુખ્ય માંગણીઓ
