અરવલ્લી
અહેવાલ – હિતેન્દ્ર પટેલ
પ્રાકૃતિક ખેતીના ત્રણ જાદુઈ ફોર્મ્યુલા જીવામૃત ઘનજીવામૃત અને બીજામૃત…….ઘરે બનાવો અને ખેતરમાં લાગુ કરો
જીવામૃત ઘનજીવામૃત અને બીજામૃતને જાણો અને અપનાવો….પ્રાકૃતિક ખેતીમાં જમીન અને પાકને બનાવે છે જીવંત
જીવામૃત, ઘનજીવામૃત અને બીજામૃત …પ્રાકૃતિક ખેતીમાં ઝેર છોડી અમૃત વરસાવો..
પ્રાકૃતિક ખેતીમાં જીવામૃત, ઘનજીવામૃત અને બીજામૃત એ ત્રણ મુખ્ય બાયો-ઇનપુટ્સ છે જેને ઘણી વખત જાદુઈ ફોર્મ્યુલા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. *આ ત્રણેય દેશી ગાયના છાણ અને મૂત્રના આધારે ઘરે જ શૂન્ય ખર્ચે તૈયાર થાય છે*અને તે જમીનને જીવંત બનાવીને પાકને કુદરતી રીતે પોષણ આપે છે, રોગ-જીવાતથી રક્ષણ આપે છે અને ખેતીને ટકાઉ બનાવે છે
જીવામૃત એ પ્રવાહી સ્વરૂપનું શક્તિશાળી જૈવિક ખાતર છે જે જમીનમાં હાજર લાભદાયી સૂક્ષ્મજીવોને વધારે છે અને પાકને પોષણ પૂરું પાડે છે. તેને બનાવવા માટે એક મોટા ડ્રમ અથવા ટાંકીમાં 200 લિટર પાણી લઈ તેમાં 10 કિલો તાજું દેશી ગાયનું છાણ, 10 લિટર દેશી ગાયનું મૂત્ર, 1 કિલો જૂનો ગોળ, 1 કિલો કોઈપણ દાળનો લોટ અથવા ચણાનો લોટ અને ખેતરની અથવા જંગલની માટીનો મુઠ્ઠીભર ભેળવવામાં આવે છે. આ મિશ્રણને સારી રીતે હલાવીને ઢાંકણ વગર અથવા કંતાનથી ઢાંકીને છાંયડામાં રાખવામાં આવે છે. દરરોજ સવાર-સાંજ લાકડીથી ઘડિયાળની કાંટાની દિશામાં પાંચ-દસ મિનિટ હલાવવાથી તેમાં ફર્મેન્ટેશન થાય છે અને ત્રણથી સાત દિવસમાં તૈયાર થઈ જાય છે. તેની ઓળખ એ છે કે તેમાંથી મીઠી-ખાટી ગંધ આવે છે અને ઉપર ફીણ બને છે. આ જીવામૃતને પાકમાં ઉપયોગ કરવા માટે એક એકર માટે 200 લિટર જીવામૃતને પાણીમાં ભેળવીને છંટકાવ કરવામાં આવે છે અથવા સિંચાઈના પાણીમાં મિક્સ કરીને આપવામાં આવે છે. તેને દર 15થી 20 દિવસે ઉભા પાક પર આપવાથી જમીનની ફળદ્રુપતા વધે છે, મૂળ વધુ મજબૂત બને છે અને પાકને કુદરતી પોષણ મળે છે.
ઘનજીવામૃત એ જીવામૃતનું જ ઘન સ્વરૂપ છે જે જમીનમાં લાંબા સમય સુધી અસર કરે છે અને જમીનને સતત જીવંત રાખે છે. તેને બનાવવા માટે 100 કિલો દેશી ગાયનું તાજું છાણ લઈ તેમાં 1 કિલો ગોળ, 1 કિલો દાળનો લોટ અને મુઠ્ઠીભર જીવંત માટી ભેળવવામાં આવે છે. આ મિશ્રણમાં ધીમે ધીમે ગૌમૂત્ર ઉમેરીને એટલું ગૂંધવામાં આવે છે કે તેમાંથી ગોળા બની શકે. આ ગોળાને છાંયડામાં બે દિવસ રાખીને પછી ધૂપમાં સૂકવી લેવામાં આવે છે. સૂકા પછી તેને તોડીને અથવા છૂટું કરીને જમીનમાં છંટવામાં આવે છે. ઘનજીવામૃતનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે વાવણી પહેલાં જમીનમાં ભેળવવા માટે થાય છે અથવા પાકની વચ્ચે છંટવામાં આવે છે. તે જમીનમાં ધીમે ધીમે ઓગળીને સૂક્ષ્મજીવોને વધારે છે અને લાંબા ગાળે જમીનની રચના સુધારે છે.
બીજામૃત એ બીજની માવજત માટે વપરાતું કુદરતી ફોર્મ્યુલા છે જે બીજને રોગોથી બચાવે છે અને અંકુરણને વધુ સારું બનાવે છે. તેને બનાવવા માટે 20 લિટર પાણીમાં 5 કિલો તાજું દેશી ગાયનું છાણ, 5 લિટર ગૌમૂત્ર, 250 ગ્રામ ચૂનો અને મુઠ્ઠીભર ખેતરની માટી ભેળવવામાં આવે છે. આ મિશ્રણને બરાબર હલાવીને તૈયાર કરવામાં આવે છે અને તે જ દિવસે ઉપયોગ કરવો શ્રેષ્ઠ રહે છે. બીજામૃતનો ઉપયોગ વાવણી પહેલાં બીજને પલાળીને અથવા પટ આપીને કરવામાં આવે છે. બીજને આમાં થોડીવાર રાખીને સૂકવી લેવામાં આવે છે જેથી બીજની આસપાસ કુદરતી રક્ષણકવચ બને છે અને નવા અંકુરને ફૂગ અને જમીનના રોગોથી સુરક્ષા મળે છે.આ ત્રણેય ફોર્મ્યુલા એકબીજાના પૂરક છે. બીજામૃતથી બીજનું રક્ષણ થાય છે, જીવામૃતથી પાકને સતત પોષણ મળે છે અને ઘનજીવામૃતથી જમીન લાંબા ગાળે જીવંત રહે છે. આ બધું ઘરે જ ઉપલબ્ધ સામગ્રીથી બને છે તેથી ખર્ચ લગભગ શૂન્ય રહે છે અને ખેડૂત બાહ્ય રાસાયણિક ખાતરો પરની નિર્ભરતા છોડી શકે છે. આ ત્રણેયના નિયમિત ઉપયોગથી જમીનની ફળદ્રુપતા વધે છે, પાક સ્વસ્થ રહે છે અને ઉત્પાદન ગુણવત્તાયુક્ત બને છે. પ્રાકૃતિક ખેતીમાં આ ત્રણ જાદુઈ ફોર્મ્યુલા એટલા મહત્વના છે કે તેમના વગર પાકની સારી વૃદ્ધિ અને ટકાઉ ખેતી અશક્ય બને છે. આને અપનાવીને ખેડૂતો જમીનને પુનઃસ્થાપિત કરી શકે છે અને કુદરત સાથે સંતુલન જાળવીને લાભદાયી ખેતી કરી શકે છે.
